Kabinet wil naar stikstofdoelen per bedrijf en sector

Eindelijk eens van dat vage “landelijk doel en succes ermee” naar toerekening per bedrijf/sector, dat is juridisch ook gewoon minder drijfzand richting Raad van State. Maar als je het per bedrijf gaat doen met sensoren/drones/AI en jaarlijkse balansen, dan maak je van elke boer een halve accountant en krijg je een handhavingscircus waar de grote jongens wél mensen voor hebben en de kleintjes kapot op lopen. En stop aub met doen alsof “Brussel” dit verzint: NL heeft zichzelf klem gezet met vergunningen, Natura2000 en rekenregels, nu moet je kiezen tussen echte reductie of eindeloos procederen.

Per bedrijf plafonds klinkt “lekker precies”, maar het is vooral een Excel-oplossing voor een fysiek probleem: depositie is lokaal en weer/grond/afstand bepalen alles, dus je gaat óf alsnog met modellen gooien óf je creëert een markt voor consultants die de cijfers “optimaliseren”. simpel: zet harde caps rond Natura2000-zones en koop/stop de grootste piekbelasters daar, anders krijg je een compliance circus waar de uitstoot op papier daalt en de rechter je alsnog terugfluit.

Dit is precies waarom ik zo moe word van “per bedrijf” als panacee: stikstof is geen boekhoudtruc maar een lokale depositie-ellende die natuurgebieden nu al aan het slopen is, dus als je plafonds zet zonder keiharde prioriteit rond Natura2000 dan red je die biodiversiteit gewoon niet. En die 150 kg N/ha + “2 ton CO2-eq per dier” ruikt ook naar politiek knutselwerk: ga dan eerlijk sturen op minder dieren en minder voerimport, anders krijg je weer een ecosysteem van adviseurs en meetkastjes terwijl de heide nog steeds bruin staat.

Die “Raad van State 2023 verklaarde het ongrondwettelijk” klopt al niet echt; het ging om strijd met EU-natuurregels en hoe NL vergunningen/“ruimte” rekent, niet om onze grondwet. En dat plafond-idee per bedrijf klinkt strak, maar als je NH3/NOx/N2O op één hoop gooit en dan met sensoren “juridische zekerheid” belooft, ga je alsnog discussies krijgen over meetfouten, stalventilatie, weersinvloed en vooral: depositie op dat ene Natura2000-gebied. Waarom niet gewoon eerlijk: regels koppelen aan aantoonbare depositiedaling per gebied, met onafhankelijke metingen, dan is het voor boer én rechter veel minder gedoe?

Feit is ook dat stikstof niet alleen een natuur- of boerenprobleem is, rond stallen en drukke wegen zie je bij omwonenden gewoon meer irritatie van luchtwegen, astma en gedoe met fijnstof, dus die winst mag best meewegen. Maar als je per bedrijf gaat sturen, doe dan alsjeblieft met simpele, onafhankelijke metingen en een fatsoenlijke bezwaarroute, anders wordt het weer een wedstrijdje meetfouten en advocaten ipv echte reductie. En die kleine bedrijven gaan hier anders echt onderdoor, tenzij je ze óf helpt met geld en begeleiding, óf eerlijk zegt: stoppen en ruimhartig uitkopen.

Wat mij opvalt: iedereen doet alsof “per bedrijf” automatisch eerlijker is, maar je gaat dan wél een soort stikstof-boekhouding optuigen die fraudegevoelig is als de pest (sjoemelen met voer, afvoer, staluren, noem maar op) en die je dus alleen kunt handhaven met serieuze controles; hebben we daar überhaupt mensen voor? En taalkundig: schrijf gewoon emissieplafonds zonder dat streepje, het is geen scrabblewoord.

Ja jong, per bedrijf plafonds klinkt “eerlijk”, maar ge krijgt straks weer dezelfde boeren die wél mogen uitbreiden omdat ze een papiertje kunnen kopen of een slim systeem hebben, en de rest kan alleen maar inleveren. maak dan op z’n minst één simpele landelijke regel: wie minder uitstoot dan vorig jaar krijgt rust en wie blijft klooien krijgt ingrijpen, anders is het weer de adviseur die wint en niet de boer.

het probleem is dat je met “plafonds per bedrijf” de verkeerde grootheid juridisch hard maakt: de natuur en de bouw lopen vast op depositie per gebied, en een emissieboekhouding kan prima kloppen terwijl het op de verkeerde plek nog steeds neerkomt. de oplossing is gebiedsbudgetten rond Natura2000 als harde randvoorwaarde en dáárbinnen pas bedrijfsplafonds als uitvoeringsinstrument, anders zit je straks met een perfecte administratie en nog steeds een vergunningenstop op infrastructuur.

Per bedrijf plafonds klinkt “eerlijk”, maar juridisch ga je jezelf dus vastnagelen: zodra de overheid een individueel plafond uitdeelt is het een besluit met bezwaar/beroep, dus je krijgt tienduizenden mini-procedures en elke meetonzekerheid wordt ineens een grondrechtendiscussie. Ten eerste: als je dit doet, maak het dan verhandelbaar en leg een keihard, simpel meetprotocol in de wet vast (anders wint de boer met de duurste contra-expert), ten tweede: stop met die politieke knutselgetallen als “2 ton CO2-eq per dier” want dat is niet eens stikstof en de rechter prikt daar zó doorheen, maar ok.

Die “stikstof-balans” per bedrijf gaat één ding doen: iedereen optimaliseert op papier. Even rekenen: NH3 en NOx op één hoop gooien en dan met “CO2-eq per dier” komen… dat is drie verschillende problemen in één spreadsheet, lekker voor de presentatie maar waardeloos voor depositie bij een specifiek gebied. En wie gaat dit controleren, precies? We hebben nu al tekort aan NVWA/omgevingsdiensten, maar straks moeten ze ook nog drone-data en AI-rapportjes gaan auditen, succes ermee.

per bedrijf plafonds… dan wil ik ook wel weten of de aannemer met z’n bouwmachines en de provincie met dat nieuwe asfalt ook zo’n “plafond” krijgt, of is het weer alleen bij de stal dat de meetlat strak staat. en als je dan toch gaat rekenen: geef boeren dan ook gewoon een vergunning die 10-15 jaar blijft staan, anders blijf je met een bedrijf in onzekerheid leven, en dat vreet harder dan welke norm ook.