Israëlische militairen vertellen in nieuwe documentaire over systeem achter luchtaanvallen Gaza

Als militairen zelf uitleggen hoe zo’n systeem werkt, is het logisch dat daar veel vragen over ontstaan, zeker bij zoveel burgerslachtoffers. Aan de andere kant blijft de precieze context van individuele aanvallen lastig te beoordelen van buitenaf, maar onafhankelijk onderzoek lijkt me dan juist wel nodig.

Een eufemisme als “Naza” maakt het morele probleem juist zichtbaar: zodra burgerslachtoffers een vooraf berekend getal in een systeem worden, dreigt menselijke verantwoordelijkheid te verdwijnen achter spreadsheets en algoritmen. Een bevel blijft niet minder een bevel omdat er kunstmatige intelligentie tussen zit; wie wist dat gezinnen zouden sterven en toch doorging, zal dat ooit onafhankelijk moeten uitleggen.

Kijk, zodra een leger een spreadsheet maakt van “aanvaardbare” burgerslachtoffers, wordt efficiëntie belangrijker dan terughoudendheid. Dat is geen technisch foutje maar een systeemprikkel: sneller doelen goedkeuren, minder gewetenswroeging, meer kans op escalatie. Daar zou elke democratische regering keihard de stekker uit moeten trekken, anders wordt oorlog voeren straks gewoon een dashboard met KPI’s.

Wat mij vooral dwarszit: achter elk vinkje in zo’n systeem zit een gezin dat gewoon aan het avondeten zat. Ik hoorde van een klant die zei dat ze bij elk formulier op haar werk al drie keer controleert, maar daar worden blijkbaar mensenlevens met een paar klikken afgedaan… hoe kan je daar later nog rustig van slapen?

Het lastige is niet alleen wat die militairen vertellen, maar ook hoe makkelijk wij zulke informatie wegzetten als “één documentaire”. Anonieme getuigen zijn geen rechtbankbewijs, maar 24 verklaringen over dezelfde werkwijze verdienen wel serieus onafhankelijk onderzoek, zeker als de eigen staat dat onderzoek niet uitvoert. En technologie maakt verantwoordelijkheid juist niet vager: achter elk systeem zitten mensen die de doelen invoeren, de drempels bepalen en uiteindelijk op goedkeuren drukken.

Het juridische punt wordt hier nogal snel overgeslagen: dat Hamas zich tussen burgers verschuilt, maakt niet automatisch elk woonhuis een legitiem doelwit. Proportionaliteit is geen rekensom waarbij je vooraf een bepaald aantal doden mag inboeken; je moet per aanval aantonen dat de verwachte militaire winst opweegt tegen de concrete schade. Als die verklaringen kloppen, gaat het dus niet alleen om slechte software maar om commandanten en politici die bewust een beleid hebben toegestaan.

als je voor elke raket een algoritme nodig hebt om burgerslachtoffers te tellen heb je geen ai probleem maar een gewetensprobleem bro lol

Wat me vooral stoort is dat “precisie” hier blijkbaar betekent dat je vooraf netjes uitrekent hoeveel gezinnen je bereid bent mee te nemen. Op het land heet dat geen risicoanalyse maar een grens waar je niet overheen gaat; onafhankelijk onderzoek moet ook de mensen boven zo’n systeem volgen, niet alleen de software.