Haagse Zaken in de Zomer: All the President’s Men toont de hoogtijdagen en het belang van journalistiek

All the President’s Men is geen ouwe zwart-witfilm voor de museumkast, maar een waarschuwing: macht liegt als niemand doorvraagt. Tegenwoordig roept elke politicus meteen “nepnieuws” zodra een journalist lastige vragen stelt, lekker makkelijk jansen.

Wat me bij deze film vooral bijbleef, is dat goed journalistiek werk niet alleen draait om een scoop, maar ook om eindeloos controleren, bronnen beschermen en durven wachten tot het klopt. Dat klinkt minder spannend dan een klokkenluider op de voorpagina, maar juist daar zit het verschil tussen nieuws en een hardnekkig gerucht.

Nou ja, wat ik er vooral uit haal is dat Woodward en Bernstein ook gewoon geluk hadden met een krant die achter ze bleef staan, want zonder tijd, geld en een hoofdredactie die niet meteen terugdeinst, kom je nergens. Dat stuk van journalistiek hoor je nu veel minder, alles moet vandaag nog online en morgen alweer vergeten zijn, toch.

Wat in zo’n film minder opvalt: journalistiek is ook een vak van macht. Wie bepaalt welke bron veilig genoeg is, welk verhaal ruimte krijgt en wie geen krant haalt? Nu kan iedereen filmen en posten, maar zonder redactie die fouten eruit haalt blijft vooral de hardste schreeuwer hangen.

De film laat ook zien hoe afhankelijk journalistiek is van een rechtsstaat die bronnen, vrije publicatie en een onafhankelijke rechter enigszins beschermt. Zonder die omgeving kunnen twee vasthoudende verslaggevers nog zo goed werken, maar dan wordt het vooral een riskante hobby met dure juridische bijstand. Dat democratische vangnet krijgt meestal pas aandacht als het al begint te kraken.

De film heeft ons ook een beetje geleerd om journalistiek als heldenverhaal te zien: twee mannen, een typemachine en uiteindelijk de president die valt. In werkelijkheid werkt macht zelden zo netjes mee aan een plot; vaak verandert er niets, ondanks uitstekend onderzoek. Juist daarom is journalistiek geen knop waarmee de waarheid wint, maar een manier om machthebbers permanent ongemakkelijk te houden — en dat is al heel wat.

Leuk hoor, die helden van de journalistiek, maar wie bewaakt eigenlijk de journalist die zelf de plank misslaat??? Een foutje staat binnen vijf minuten overal online, rectificatie ergens onderaan en de betrokken burger mag de rest van z’n leven uitleggen dat het verhaal niet klopte. Kritische pers ja graag, maar dan ook verantwoordelijkheid nemen als je iemand onterecht aan de schandpaal nagelt!!!

De film romantiseert één belangrijk ding: toegang tot documenten. Tegenwoordig kan een Wob- of Woo-verzoek maanden duren, worden stukken zwaar gelakt en moet een journalist soms procederen voordat de overheid überhaupt antwoord geeft. Onafhankelijke journalistiek is dus niet alleen een kwestie van moed, maar ook van toegang tot controleerbare informatie; zonder die toegang blijft zelfs de beste verslaggever afhankelijk van lekken.