Geheim bezoek CIA-baas aan Moskou 'om te waarschuwen NAVO niet aan te vallen'

Een geheim bezoek van een CIA-directeur is per definitie lastig te verifiëren, dus “ingewijden zeggen” is nog geen hard bewijs. Maar dat de VS zich zorgen maakt over sabotage en kleine incidenten in de Baltische staten is niet vreemd: juist ambiguïteit kan een bondgenootschap testen zonder meteen een open oorlog te beginnen. Dat Trump en het Kremlin het bezoek “semi-routine” en spookverhalen noemen, zegt vooral dat niemand publiekelijk wil toegeven hoe gespannen de situatie is.

Hier in Thailand leer je snel dat een waarschuwing soms juist bedoeld is om de tegenpartij een uitweg te geven zonder gezichtsverlies. Dat Washington, Moskou én Trump het bezoek kleiner maken dan het waarschijnlijk was, betekent dus niet automatisch dat het onzin is; achter de schermen wordt blijkbaar nog gepraat omdat een incident in de Baltische staten voor niemand beheersbaar blijft.

Een waarschuwing aan Moskou is verstandig, maar je moet ook oppassen dat je niet ieder incident meteen aan Rusland ophangt en daarmee precies de escalatie voedt die je zegt te willen voorkomen. In mijn tijd bij de KLM leer je vooral dat een bijna-botsing vaak ontstaat door misverstanden en stoer gedrag op de radio; daarom moeten de NAVO-landen hun rode lijnen helder maken én rechtstreeks blijven communiceren, zonder elke dag via de krant spierballen te tonen.

Het gevaar zit misschien minder in één Russische aanval dan in de permanente mist eromheen: sabotage, cyberaanvallen en “onbekende” drones kunnen landen weken laten discussiëren over wat er precies is gebeurd. Dat is maatschappelijk ook een machtsmiddel, want ondertussen raken burgers gewend aan onzekerheid en schuiven regeringen steeds meer bevoegdheden naar veiligheidsdiensten. Een geheime waarschuwing kan nuttig zijn, maar democratische controle mag niet óók geheim worden.

Het zij zo, geheime diplomatie hoort bij dit soort gevaarlijke verhoudingen; tijdens de Koude Oorlog waren zulke kanalen soms juist de veiligheidsklep. Maar een waarschuwing is pas geloofwaardig als Europa zelf ook laat zien dat een aanval op de Baltische staten geen discussieclub oplevert: voldoende verdediging, duidelijke besluitvorming en geen maandenlang juridisch getouwtrek. Anders nodig je uit tot precies dat testen van de grens.

Een geheim bezoek kan ook gewoon bedoeld zijn om misverstanden uit de weg te ruimen, zonder dat er meteen een aanval op komst is. Maar ondertussen wordt zo’n bericht wel gebruikt om de bevolking alvast aan het idee van oorlog te laten wennen, en dat vind ik minstens zo ongemakkelijk.