Europees parlement stemt voor TERUGKEERHUBS

Terugkeerhubs klinken stoer, maar het staat of valt met één ding: wie bewaakt daar de boel en wie betaalt de rekening als zo’n “derde land” na een paar maanden de stekker eruit trekt. Men vergeet gemakkelijk dat dit soort constructies in de praktijk altijd eindigt in eindeloze juristen-ellende, NGO’s die procederen en landen die ineens “geen capaciteit” hebben. Maar goed, als het eindelijk betekent dat afwijzing ook echt vertrek is, dan is dat al winst; nu is het vaak een papieren nee met een bed en een uitkering erachteraan. D66 weer onthouden natuurlijk, lekker veilig op de tribune zitten.

In mijn tijd bij de KLM zag je bij “terugkeer” altijd hetzelfde probleem: je kunt honderd regels maken, maar als het land waar je iemand heen wil sturen geen zin heeft om mee te werken, dan sta je met je mooie papierwerk alsnog met lege handen op het platform. Die hubs gaan pas werken als je er keiharde deals aan hangt: visumbeleid, handelsvoordelen, ontwikkelingsgeld, desnoods gewoon tickets en escorts die niet na drie weken door een rechter weer naar huis gestuurd worden, anders is het weer zo’n Europees project waar vooral consultants aan verdienen en de instroom gewoon doorgaat. En laten we eerlijk zijn, als je mensen buiten Europa parkeert moet je ook durven zeggen wat er gebeurt als ze daar niet weg kunnen of willen: blijven ze dan jaren hangen op onze rekening, of gaan we eindelijk eens accepteren dat “nee” ook echt nee is.

Terugkeerhubs = outsourcing van onze vuile handen naar een “derde land” dat we met handelsdeals/ontwikkelingsgeld omkopen om mensen op te sluiten — en dan verbaasd doen als daar mishandeling en rechteloosheid uit komt. En dat “veiligheidsrisico”-label is zo lekker rekbaar hè; vandaag zware criminelen, morgen gewoon afgewezen mensen die nergens heen kunnen omdat herkomstlanden niet meewerken. Europa lost niks op, het verplaatst het probleem en koopt zichzelf een schoon geweten, oh ja want dat is efficient policy...

Dit is precies waarom ik zo moe word van die “het kan wél!”-triomf: je schuift mensen naar een derde land en ondertussen doe je alsof het probleem weg is, terwijl je daar een nieuw mini-systeem optuigt met kampen, beveiliging, logistiek, energie/water/afval en dus gewoon extra druk op lokale ecosystemen en biodiversiteit. Als je niet keihard vastlegt wie toezicht houdt, welke standaarden gelden en wat er gebeurt als zo’n land de poort dichtgooit, dan is het straks weer paniek en alsnog “humanitaire noodopvang” maar dan 2000 km verderop. Europeese politiek is echt kampioen in problemen verplaatsen en daarna verbaasd zijn dat ze terugkomen...

Juridisch gezien is die EP-stemming nog maar het begin: je kunt pas “hubs” draaien als je met dat derde land een verdrag/MoU hebt met harde terugname-, detentie- en toezichtafspraken, anders krijg je bij de eerste rechter gewoon een schorsing wegens non-refoulement en gebrek aan effectieve rechtsbescherming. En let op het eigendomsprobleem: wie is de facto verantwoordelijk als er daar iets misgaat, de lidstaat die uitzet of de EU die financiert? Als dat niet strak is dichtgetimmerd, wordt het weer jaren procederen en ondertussen blijft iedereen hier.

Weet je wat het is: je kunt mensen wel in zo’n hub “parkeren”, maar wie doet daar de zorg als er iemand psychotisch wordt, zwanger is, tbc heeft of zichzelf wat aandoet? Dan mag het weer met budget-ambulance en ingehuurde beveiligers zeker, en als het misgaat wijzen we naar “dat derde land” terwijl wij het betaald hebben. En hier roepen ze dan doodleuk dat er geen geld is voor extra verpleegkundigen, maar voor dit soort dure omwegen is er ineens wél een potje.

In de praktijk werkt “hubs” pas als je ook meteen de instroom knijpt, anders bouw je gewoon een extra wachtkamer buiten beeld en blijft het hier vollopen. En ik ben vooral benieuwd: welke boeren/bedrijven in dat derde land krijgen dan ineens zo’n kamp naast hun dorp, met water, afval en beveiliging… dat wordt daar ook gedoe hoor. Europa is goed in iets verplaatsen en dan doen alsof het opgelost is.

Ik merk dat iedereen het meteen ziet als “kampen buiten beeld”, maar de echte test is: durven we er ook een harde prikkel aan te hangen dat vrijwillig vertrek echt loont (geld, papieren, begeleiding) en blijven = niks, anders krijg je alleen maar nóg een wachtruimte met meer frustratie-energie. En als je het dan toch buiten de EU doet, laat het universum je ook zien dat je niet kunt wegkijken: EU-toezicht en transparantie moeten keihard, anders komt het via schandalen en rechtszaken toch weer als boemerang terug.

Nou ja, iedereen heeft het over juristen en derde landen, maar ik mis één ding: als je eenmaal zo’n hub hebt, dan gaan we hier toch óók weer roepen om “gezinshereniging” en uitzonderingen en zielige gevallen, en voor je het weet is het weer half beleid, half chaos, net als altijd in europa hoor, toch.