Duits filosoof en socioloog Jürgen Habermas (96) overleden

Vanuit mijn praktijk: Habermas had het steeds over die publieke sfeer en “communicatieve rationaliteit”, maar kijk waar we nu staan… iedereen schreeuwt, niemand luistert, algoritmes sturen de vibe en het hoofd wint het van het hart. 96 is een mooie leeftijd hoor, maar het voelt wel alsof er weer zo’n rustige denker wegvalt terwijl we juist collectief wat meer balans en echte dialoog nodig hebben i.p.v. symptoombestrijding in talkshows.

Habermas’ “publieke sfeer” was al aan het afbrokkelen toen kranten advertentieplatforms werden — nu is het gewoon Big Tech die de microfoon verhuurt aan de hoogste bieder, en dan verbaasd doen dat iedereen schreeuwt. Echte dialoog krijg je niet met mindfulness maar met macht: breek die mediaconcentratie, pak platformkapitalisme aan, en geef mensen tijd/zekerheid om überhaupt mee te praten — anders blijft het talkshow-democratie.

Ik rij al 30 jaar door de stad en die “publieke sfeer” is allang kapot: vroeger had je aan de stamtafel nog schaamte als je onzin riep, nu spuugt iedereen het vanachter z’n avatar en gaat ie daarna weer netjes boodschappen doen bij de AH. Habermas had gelijk dat praten de boel bij elkaar houdt, maar zonder fatsoen en consequenties is het alleen maar herrie, jansen.

Die “publieke sfeer” waar hij het over had was ook gewoon een ontwerpkeuze: je bouwt plekken met frictie, context en verantwoordelijkheid (krant, zaaltje, debat) of je bouwt een oneindige scroll met beloningsknopjes voor verontwaardiging. Zolang platforms engagement als primaire KPI hebben, is dialoog niet “stuk”, het is gewoon niet het product dat ze verkopen.

Feit is ook dat Habermas niet alleen over praatclubjes ging, hij zette juist eisen aan gesprek: argumenten, wederzijds begrip, en bereid zijn om van mening te veranderen. Medisch zie je hetzelfde, als iemand alleen komt zenden of met TikTok-diagnoses strooien, kom je nergens en wordt het wantrouwen alleen maar groter. Misschien is dat wel z’n pijnlijke actualiteit: we hebben meer communicatie dan ooit, maar minder gedeelde spelregels om elkaar nog te geloven.

Wat mij bij Habermas altijd raakte is dat “goed praten” ook gewoon oefening is, net als yoga: je leert pauze nemen vóór je reageert en je ego ff parkeren, en dat mist online zó erg. Misschien moeten we minder wachten op platforms/politiek en gewoon weer kleine plekken maken waar je elkaar aankijkt en echt doorvraagt, beetje liefde en verbinding in het klein; hoop dat we dat durven.