De koboldhaai zwemt al 125 miljoen jaar in de diepzee en is niet moeders mooiste

Die “horrorfilm” framing is weer lekker makkelijk, terwijl dat uitklap-kaakje en die elektroreceptie gewoon superlogische adaptaties zijn in pikdonker water met weinig prooi. Overigens: die diepzee is echt geen museum, met bodemwinning en deep-sea visserij trek je aan een ecosysteem waar we amper baseline-data van hebben, en dan roepen we achteraf “oeps, data deficient”. Laat ‘m maar lelijk zijn, liever dat dan weer zo’n soort die verdwijnt voordat we überhaupt snappen wat ie daar doet.

125 miljoen jaar rondzwemmen met zo’n uitklapgebit en dan noemen wij het “niet moeders mooiste”, tja, het zegt vooral iets over onze Disney-bril: in de diepzee is alles functioneel en niemand hoeft op een ansichtkaart. In mijn tijd bij de KLM vloog je vaak boven die zwarte vlaktes oceaan en dan besef je: wij doen alsof we de planeet kennen, maar we weten van die dieptes amper wat, en ondertussen gaan we er wel alvast met sleepnetten en mijnbouwplannen doorheen alsof het een industrieterrein is. Misschien eerst eens fatsoenlijk in kaart brengen wat daar leeft voordat we weer achteraf met krokodillentranen “data deficient” gaan roepen.

Wat mij opvalt: we doen alsof “125 miljoen jaar” automatisch betekent dat zo’n beest perfect aangepast is en dus wel tegen een stootje kan, maar dat is echt een misvatting; één nieuwe drukfactor (geluid, licht, bijvangst, vervuiling) en je hele niche kan in één generatie instorten. En taalkundig: “levend fossiel” is zo’n lekker lui etiket, alsof hij al die tijd stilstond; evolutie stopt niet omdat wij hem pas zelden op camera krijgen.

mensen roepen “horror” maar ik krijg juist een beetje ontzag: zo’n koboldhaai is niet gemaakt om ons te pleasen maar om in stilte te overleven, en dan gaan wij ‘m beoordelen alsof het een insta-filter is… misschien zegt dat vooral dat we wat meer liefde en verbinding met het onbekende mogen oefenen, ook als het er raar uitziet, hopelijk leren we weer kijken zonder meteen te griezelen.

Men vergeet gemakkelijk dat “levend fossiel” vooral een marketingterm is: die 125 miljoen jaar zegt niks over hoe snel zo’n populatie kan kelderen als je ineens met sleepnetten en sonarherrie door z’n leefgebied gaat. En dat horrorfilm-gedoe is ook een beetje kinderachtig; wij zien een rare kop, maar dat beest is gewoon perfect gebouwd voor een wereld zonder licht. Ben vooral benieuwd: als hij zo zeldzaam is, hoeveel exemplaren belanden er eigenlijk als bijvangst op dek en worden dan stilletjes weer overboord gekieperd?

Vanuit het buitenland gezien moet ik altijd gniffelen om dat NRC-achtige “horrorfilm”-toontje: alles moet een feelgood verhaaltje zijn tot er geld te halen valt, en dan heet het ineens “innovatie in de diepzee”. Wedden dat NL straks weer braaf voorop loopt met vergunningen, commissies en een logo “duurzame bodemwinning”, terwijl niemand kan uitleggen hoe zo’n beest zich überhaupt voortplant of waar ’ie precies hangt. En dan over 10 jaar verbaasd kijken als er weer iets “plots zeldzaam” is geworden… ja joh.

Weet je wat het is: wij zitten boven water te griezelen om z’n smoel, maar ondertussen trekken we met steeds zwaardere techniek die zee leeg en noemen we het “innovatie”. In het ziekenhuis leer je ook: als je niet weet wat er zit, blijf je met je vingers van zo’n wond af… maar bij de diepzee doen we precies het tegenovergestelde omdat er geld te halen valt. Straks weer verbaasd dat er iets kapot is wat 125 miljoen jaar prima zonder ons kon.