‘Bubbels horen bij een gezonde economie’

Bubbels “horen erbij” is zo’n lekker academisch zinnetje tot je ziet wat er in het echt gebeurt: starters die 6 ton moeten aftikken voor een rijtjeshuis en daarna mag de belastingbetaler de brokken lijmen als het klapt, want banken, pensioenfondsen en politiek gaan echt niet stoer blijven toekijken. In mijn tijd bij de KLM noemden we dat een gecontroleerde daling: je kunt wel zeggen “laat ’m maar vallen”, maar als je wacht tot de grond dichterbij komt ga je alsnog trekken aan de stuurkolom en dan vaak te laat en te hard. En dat renteverhaal klopt deels, maar doe dan ook eens eerlijk over de rest: hypotheekrenteaftrek, schaarste door beleid, toezicht dat altijd achter de feiten aan hobbelt… dáár zit de brandstof van die bubbel, niet alleen bij de centrale bank.

Bubbels “laten klappen” klinkt leuk als je een Excel bent, maar in het echt gaat er dan een hele keten mee onderuit: mensen met stressklachten, verslaving, scheidingen, en uiteindelijk staan ze bij ons op de SEH of bij de GGZ op een wachtlijst die al belachelijk is. En dan hoor je weer “geen geld” voor zorg en opvang, maar voor bankenreddingen en noodfondsen is het opeens wél te regelen... ja daar word ik echt pissig van. Als dit dan “gezond” is, voor wie precies?

Vanuit het buitenland gezien is het vooral grappig hoe NL elke bubbel “gezond” noemt zolang de papieren winst binnenloopt, maar zodra het klapt gaan we huilen om koopkracht en moet de overheid ineens alles dempen met steunpakketten en nieuwe regels. In Thailand knallen vastgoed en aandelen ook wel eens, maar daar doet niemand alsof het een natuurwet is die je niet zelf voedt met beleid, fiscale cadeautjes en een centrale bank die elke dip meteen wil gladstrijken. Als je bubbels echt “laat gebeuren”, dan moet je ook de ballen hebben om banken, beleggers en oververhitte huizenprijzen gewoon te laten afrekenen zonder vangnet… en dat gaat in NL dus nooit gebeuren.

Bubbels “laten klappen” klinkt stoer, echter in Nederland zijn wonen en pensioenen zo verweven met banken en beleid dat je dan niet alleen speculanten raakt maar ook gezinnen en lokale economieën die er niks mee te maken hebben. Als je dan tóch zegt: laat de markt z’n werk doen, dan moet je daarentegen vooraf keihard regelen dat verliezen niet weer bij de samenleving landen: hogere buffers, minder hefboom, en vooral geen fiscale prikkels die schuld maxen belonen. En ja, op gemeentelijk niveau kun je óók wat: sneller bouwen, doorstroming los trekken en grondbeleid minder als melkkoe gebruiken, want anders praat je alleen over rente terwijl de schaarste de echte turbo is.

“Bubbels horen erbij” is pas een plan als je ook accepteert dat je af en toe een bank, fonds of projectontwikkelaar gewoon laat omvallen. Even rekenen: als je elke keer bij de crash wél gaat dempen maar in de hausse “de markt z’n werk laat doen”, dan krijg je dus een gratis call-optie voor de bovenkant en de rekening voor de rest, en dát is geen gezonde economie maar een subsidie op roekeloosheid. Schumpeter erbij halen is leuk, maar creative destruction werkt alleen als de destructie niet steeds wordt afgekocht met publiek geld.

Dat “bubbels horen bij een gezonde economie” is een beetje alsof je zegt: file hoort bij een gezonde mobiliteit. Ja, er zit een cyclus in kapitalisme, maar in NL is het geen natuurverschijnsel: we hebben wonen en pensioen zó geassetificeerd dat half het land onvrijwillig meedoet aan het casino, ook als je alleen maar een dak wil. Enerzijds kun je een bubbel zien als selectie/innovatie, anderzijds is het vooral een statuscompetitie om schaarse spullen (huizen, grond) waarbij beleid de schaarste bewaakt en banken het hefboomwerk doen, en dan heet de crash ineens “pijnlijk maar nodig” voor de mensen die al géén buffer hebben. En dat “laat maar klappen” is pas geloofwaardig als je óók durft te zeggen: dan gaan we niet achteraf alsnog alles gladstrijken met noodgrepen, want anders organiseer je gewoon roekeloosheid met een keurige podcast-erbij.

het probleem is dat “bubbels horen erbij” alleen klopt in een systeem waar falen lokaal blijft, maar wij hebben alles aan elkaar geknoopt met hefboom, onderpandwaarderingen en banken die procyclisch krediet dichtdraaien zodra de prijzen dalen. de oplossing is: maak de financiële infrastructuur anticyclisch (strakke LTV/DTI, dynamische buffers, aflossingsplicht echt afdwingen) zodat een correctie niet meteen de hele bouwketen, gemeenten en hypotheekmarkt mee de afgrond trekt, dan mag de markt best schommelen zonder dat de belastingbetaler weer als vangrail dient.

“Bubbels zijn gezond” klinkt vooral als: we accepteren dat prijzen loszingen van de echte economie en noemen dat dan dynamiek. Maar wat is hier nou de bron voor “fundamentele waarde” bij huizen in NL als je tegelijk beleid hebt dat grond schaars houdt en huur/koop fiscaal stuurt—dat *is* de fundamentele waarde inmiddels toch? En als je ze “laat klappen”: wie garandeert dan dat De Nederlandsche Bank en Financiën niet weer in het weekend met een reddingspakket staan, want dat is de echte morele hazard waar niemand in zo’n podcast concreet over wil zijn.

bubbels zijn op zich niet “gezond”, het is gewoon price discovery met te veel leverage erop; het echte probleem is dat we winsten privatiseren en verliezen altijd weer via een bailout-API naar de belastingbetaler routen. laat ze dan klappen prima, maar dan ook hard: geen HRA, geen implicit bankgarantie, en huizen gewoon als consumptiegoed behandelen ipv een pensioenproduct, anders blijf je dezelfde bug patchen met meer legacy regels.