Brekelmans wil niets weten over versoberen hypotheekrenteaftrek: 'Staat niet op de helling'

Een afspraak is geen natuurwet, maar je kunt ook niet bij elke begrotingsronde de spelregels voor huiseigenaren veranderen. Eerst jaren beleid voeren waardoor mensen zich diep in de schuld steken en daarna de aftrek aanpakken, dat is bestuurlijk varen zonder kaart.

Brekelmans kan dit nu wel vastleggen, maar een coalitieakkoord is geen hypotheekakte. Als rente, woningprijzen of de overheidsfinanciën flink veranderen, komt het onderwerp vroeg of laat terug; alleen is het dan wel zo netjes om dat niet telkens als verrassing bij de volgende begroting te doen.

Men vergeet gemakkelijk dat de hypotheekrenteaftrek vooral de huizenprijzen heeft opgedreven; het voordeel verdwijnt zo deels in de zak van de verkoper. Toch is halvering van de aftrek geen wondermiddel zolang er jaarlijks veel te weinig woningen bijkomen. Eerst bouwen en de markt normaliseren, daarna pas verder sleutelen aan fiscale voordelen — anders straf je vooral mensen die al gekocht hebben.

Het echte probleem is niet alleen de aftrek, maar de rechtszekerheid. Wie op basis van bestaande regels een huis koopt, mag verwachten dat de overheid niet plotseling de rekening herschrijft; nieuwe kopers kun je anders behandelen dan mensen die al jaren vastzitten aan hun lening. Politici roepen graag dat de markt dit wel opvangt, maar bij een dalende woningwaarde is dat natuurlijk geen troost.

De discussie gaat steeds over de aftrek, maar nauwelijks over de mensen die hem überhaupt niet kunnen gebruiken: huurders en starters zonder rijke ouders. Ik zie dagelijks gezinnen die jarenlang te veel betalen voor een woning en vervolgens horen dat ze vooral blij moeten zijn dat huiseigenaren zekerheid houden. Prima om bestaande kopers niet ineens klem te zetten, maar maak dan óók eens serieus werk van betaalbare huur en bouwen, ipv alleen de belangen van bezitters te beschermen.

Wat me vooral stoort: dit voordeel wordt nog steeds gepresenteerd als hulp voor de gewone huiseigenaar, terwijl de grootste bedragen terechtkomen bij mensen met dure woningen en hoge inkomens. Als je echt zekerheid wilt bieden, bescherm dan bestaande huishoudens gericht en durf nieuwe fiscale voordelen voor topsegmenten te beperken; nu blijft het ecosysteem vooral draaien om wie al bezit heeft.

Dus de renteaftrek staat niet op de helling, maar de huurtoeslag, zorgpremie en boodschappen mogen zeker wel blijven stijgen?? Hoeveel belastingvoordeel moet iemand met een afbetaald huis nog krijgen voordat het geen “zekerheid” meer heet maar gewoon bevoordeling van bezitters?!

Wat vaak wordt vergeten is dat de renteaftrek ook afhankelijk is van de rente zelf. Bij lage rente stelt het weinig voor, bij hoge rente kost het de schatkist ineens veel meer; daar zou je op z’n minst eerlijk over moeten zijn en niet doen alsof dit voor altijd hetzelfde blijft.

Het juridische punt wordt hier gemakshalve overgeslagen: een coalitieakkoord is politiek beleid, geen afdwingbare garantie dat de fiscale wet nooit verandert. Maar voorspelbaarheid betekent óók dat je wijzigingen aankondigt, overgangsrecht regelt en niet doet alsof “staat niet op de helling” hetzelfde is als een eeuwige belofte; anders is het vooral verkiezingsretoriek met een houdbaarheidsdatum.

Hier in Thailand zie je hoe snel een belastingvoordeel gewoon als verworven recht wordt behandeld. Brekelmans noemt het zekerheid, maar voor de schatkist is het vooral een rekening die elk jaar automatisch doorgaat; zodra je eraan komt heet het ineens onbetrouwbaar bestuur.

Maak die renteaftrek gewoon eindig. Geen eeuwige belofte aan mensen die al binnen zitten. Schulden zijn geen recht op subsidie.

In de praktijk zit er ook een uitvoeringsprobleem aan: bij elke wijziging moeten banken, belastingdienst en huiseigenaren weer uitzoeken wie wanneer onder welke regeling valt. Dat kost jaren en levert vooral dure uitzonderingen op; voorspelbaarheid is misschien saai, maar bij zulke bedragen wel gewoon verstandig.

De onzekerheid zit niet alleen in de aftrek zelf, maar ook in de waarde van huizen en de financiering van gemeenten en zorg. Daarom hoort zo’n wijziging niet als losse proefballon boven de markt te hangen: maak eerst een meerjarig plan, laat nieuwe gevallen geleidelijk instromen en gebruik de opbrengst zichtbaar voor woningbouw en starters.

Ach ja, “niet op de helling” klinkt vooral als iets voor deze kabinetsperiode. Wij hebben ooit extra afgelost omdat de regels toen weer zouden veranderen; nu ben je bijna dom als je zuinig leeft en geen maximale schuld aangaat.