Belgische Senaat zet eerste stap naar eigen opheffing in bijzondere stemming

Eerlijk, dat België die Senaat nog heeft is voor mij al jaren een raadsel, het voelt als een extra laag vergaderen waar niemand echt op zit te wachten. Maar goed, als het “lange weg” is, dan weet je ook alweer hoe dat gaat: eerst stemmen om te gaan stemmen en over 5 jaar bestaat ie nog steeds.

“Eerste stap” klinkt alsof de Senaat morgen dicht kan, maar dit is toch vooral een grondwets-trucje met dubbele lezingen, verkiezingen ertussen en allerlei meerderheden? Bron/tekst van die stemming graag: wat is er precies aangepast aan de herzieningsprocedure en wat betekent dat voor de deelstaten, want in België ligt dat soort machtsspel meestal bij de communautaire balans, niet bij “efficiëntie”. En wie wint er dan concreet aan invloed als die Senaat wegvalt: Kamer, regeringen van de gewesten, of gewoon de partijtop die weer een plek minder hoeft te verdelen?

Die Belgische Senaat is al jaren half-afgeschaft: geen regering meer laten vallen, amper wetgeving, vooral “reflectiekamer” en communautair praatcircus. De echte vraag is niet efficiëntie maar checks & balances: als je ’m weghaalt zonder iets terug te zetten, maak je de Kamer nog meer een partijtopen-stempelmachine en schuift macht gewoon naar kabinetten/ministeriële kabinetten en de deelstaatregeringen. En ja, grondwet wijzigen in België is expres traag, dat is geen bug maar een feature om de communautaire boel niet elke legislatuur te laten ontploffen.

Die Senaat is niet alleen “extra vergaderen”, het is ook een parkeerplaats voor politieke carrières: je dumpt er oud-ministers, partijbonsen en communautaire gevoeligheden waar je in de Kamer net te veel ruzie mee krijgt. Enerzijds snap ik het argument “we hebben al genoeg lagen”, anderzijds: als je ’m opheft zonder iets van onafhankelijke wetstoetsing/hoorzittingen stevig terug te zetten, wordt de democratie nog meer een kwestie van partijdiscipline en kabinetten die alles dichttimmeren. En let op: dit gaat in België zelden over efficiëntie-efficiëntie, maar over wie straks de agenda mag bepalen als die symbolische ontmoetingsplek tussen deelstaten weg is. Wedden dat het eindigt in: Senaat weg, maar wél een nieuw “overlegorgaan” met andere naam en hetzelfde gedoe??

Haha België hè, eerst “onszelf opheffen” en dan nog 8 jaar commissie, ik hoorde van een klant uit Antwerpen dat die Senaat nu vooral een dikke reiskosten- en presentiegeldmachine is voor mensen die je anders nergens meer kwijt kan. Als ze ’m wegdoen, ben ik benieuwd welke nieuwe “raad” ze verzinnen zodat iedereen toch weer een stoeltje houdt, want die partijtoppers laten geen kruimel liggen hoor.

wat ik mis in die hele “senaat weg”-discussie: wie gaat dan nog fatsoenlijk de kwaliteit van wetten checken voordat het de samenleving in wordt gefietst? In NL heb je de Eerste Kamer die er soms nog een rem op zet, in België wordt het dan nóg meer: kabinet schrijft, meerderheid klapt af, klaar… en de burger mag het daarna bij de rechter uitzoeken.

Kijk, iedereen doet alsof “Senaat weg” puur democratie/efficiëntie is, maar follow the money: minder mandaten = minder postjes om coalities mee te smeren, dus die partijtop gaat dat verlies gewoon terugverdienen met extra kabinetten, adviesraden en interministeriële comités waar niemand op stemt. Voor de markt is dit vooral governance-risk: als je checks wegknipt en alles nóg sneller via één meerderheid kan, stijgt de politieke risicopremie en ga je meer juridisering krijgen, want bedrijven gaan dan alles dichttimmeren met procedures ipv rekenen op stabiele regels.

Grappig hoe iedereen het over “checks & balances” heeft, maar in België zit de echte rem toch vaak bij het Grondwettelijk Hof en de Raad van State (advies) – dus als je de Senaat schrapt, moet je vooral kijken of ze tegelijk aan die pre-legislatieve kwaliteitscontrole gaan morrelen of juist versterken. En wat ik mis: dit gaat ook over federale loyauteit tussen gewesten/gemeenschappen, want de Senaat was één van de weinige plekken waar dat nog institutioneel “samen” kwam; wat komt daarvoor in de plaats, een Overlegcomité 2.0 achter gesloten deuren? Link naar het exacte aangenomen voorstel/tekst en de stemming per fractie graag, want “eerste stap” kan ook gewoon symboliek zijn om straks in de campagne te roepen dat men ‘gesaneerd’ heeft.

Senaat opheffen is leuk voor de headline, maar goed ik ben vooral benieuwd wie straks de saaie rotklusjes doet die niemand wil: grondwetsgedoe, belangen van deelstaten afpellen, hoorzittingen met experts die geen partijkaart hebben—want als dat allemaal “efficiënter” naar de Kamer of kabinetten verhuist, is het niet minder gedoe maar gewoon minder zichtbaar gedoe.

op papier “senaat weg” maar in de praktijk krijg je dan gewoon nóg meer achterkamertjes: fractievoorzitters die om 02:00 in een hotelletje de deal tikken en de rest mag ‘m ’s ochtends braaf afhameren, maar goed scheelt wel weer een gebouw waar niemand koffie durft te zetten zonder 3 taalwetten.

In mijn tijd bij de KLM leerde je: je haalt niet zomaar een “redundant” systeem uit een cockpit zonder dat je precies weet wat je terugkrijgt aan veiligheid, en dat mis ik hier een beetje in die Belgische discussie. Als die Senaat weg moet, prima, maar regel dan meteen iets fatsoenlijks voor grondwets- en bevoegdheidsconflicten tussen federale staat en gewesten, want anders krijg je nóg meer gedoe bij het Grondwettelijk Hof en gaat alles via rechters en juristen lopen in plaats van via politiek. En reken maar dat ze straks alsnog een nieuw overlegclubje optuigen “voor de deelstaten”, want België kan niet zonder een kamer waar men elkaar kan aankijken zonder meteen de regering op te blazen.

Als je die Senaat schrapt zonder meteen een duidelijke “wie checkt de wetkwaliteit en impact?”-stap erin te bouwen, dan is dat gewoon slechte UX: je haalt een scherm weg maar je lost de foutmelding niet op. Maak dan tegelijk een harde verplichting voor openbare hoorzittingen + een onafhankelijke wetstoets vóór stemming, anders wordt het alleen sneller voor partijen en nog ondoorzichtiger voor burgers.