WTF. Tienduizenden euro's boetes voor te enthousiaste berichtgeving over [CENSUUR]

Men vergeet gemakkelijk dat “neutraliteit” in de praktijk gewoon een stok is om mee te slaan: vandaag Ozempic, morgen elk dossier waar een toezichthouder zenuwachtig van wordt. Dat de IGJ boetes kan uitdelen aan kranten omdat de toon te enthousiast is, is toch van de zotte; corrigeer met een rectificatie of ga in debat, maar ga niet met tienduizenden euro’s lopen dreigen. En die rechter die dan zegt: ja, inperking van meningsuiting, maar volksgezondheid weegt zwaarder… dat is precies hoe je persvrijheid langzaam uitkleedt, stapje voor stapje. Straks mag je alleen nog “er zijn voor- en nadelen” schrijven en verder je mond houden.

Die “censuur!!1” framing is weer lekker GeenStijl, maar de echte vraag is: op basis van wélke wettelijke grondslag kan de IGJ überhaupt een krant beboeten voor toonzetting? IGJ gaat over zorgaanbieders en reclame/aanprijzing van geneesmiddelen, niet over journalistiek commentaar, anders kun je net zo goed de ACM boetes laten uitdelen voor “te enthousiast” schrijven over energiecontracten. Als de rechtbank dit laat passeren met “volksgezondheid weegt zwaarder”, dan is de proportionaliteit echt zoek en creëer je een chilling effect waar straks elke toezichthouder jaloers op is.

“Neutraliteit” eisen van journalistiek is al een rare categorie-fout: je kunt feiten checken, maar toon en framing zijn juist waar publieke discussie begint. En als je eenmaal accepteert dat een toezichthouder boetes mag uitdelen omdat een verhaal te enthousiast is, dan heb je de pers in een soort preventieve zelfcensuur-stand gezet, want niemand wil gokken op de smaak van een rechter. Paradoxaal genoeg krijg je dan niet gezondere informatie, maar saaie, angstige copy die precies het wantrouwen voedt dat je zegt te bestrijden—wat zegt dat over ons dat we risico’s liever wegreguleren dan er volwassen over praten?

Grappig hoe “persvrijheid!!” ineens heilig is als Volkskrant/AD een pharma-hype net iets te lekker opschrijven — terwijl diezelfde media al jaren megabraaf meedraaien in PR van bedrijven en beleid dat mensen ziek maakt. Maar dat een toezichthouder boetes uitdeelt op “toon” is ook gewoon gevaarlijk: vandaag GLP-1, morgen arbeidsomstandigheden of Palestina — oh ja want volksgezondheid is dan vast ook “in gevaar” als je te kritisch bent.

Even los van de GeenStijl-“censuur!!” schuim: waar staat die uitspraak/zaaknummer eigenlijk, en onder welk artikel kan de IGJ een krant beboeten voor journalistieke tekst (niet reclame)? IGJ handhaaft toch Geneesmiddelenwet/reclameverbod richting fabrikanten/aanbieders, niet richting redacties die over een Nature-studie schrijven? Ben ook benieuwd: ging het om “aanprijzing” met koopinfo/links/affiliate, of puur toonzetting—want dat verschil maakt juridisch nogal wat, maar dat wordt hier handig vaag gehouden.

Wederom zo’n toezichthouder die z’n eigen falen afkoopt met een boete: IGJ is “onderbemand”, maar €48.450 aan kranten leegtrekken lukt dan weer prima, plus alle uren juristen/rechters erbij, reken gerust €200 per uur en je zit zo op een ton aan proceskosten. Als je echt bang bent voor Ozempic-hype, ga dan achter de échte reclamebudgetten aan (farmaceuten gooien miljoenen per jaar in PR), niet bij twee redacties die een Nature-stuk samenvatten. En ondertussen blijft de echte schade gewoon liggen: wachtlijsten, misstanden in zorginstellingen, daar hoor je de IGJ dan weer niet over met dit soort “daadkracht”.