Woo. Hoe de term 'holocaust' opeens (een soort van) ongewenst werd in de taalgids van OCW

tja, zo’n interne taalgids is meestal een hobbyproject van een paar mensen met veel idealen en weinig tegenspraak, en de rest denkt: laat maar, zolang het niet verplicht in brieven/templates komt. Dat er in die Woo-stapel geen “kritische noot” staat verbaast me dus niet: ambtelijk gezien ga je niet in pdf’jes zitten katten, je stuurt hooguit een mailtje of je houdt je mond. En dat gedoe met Holocaust/Shoah… als je zélf al moet uitleggen dat het woord “ongewenst” is maar je het toch moet blijven gebruiken, dan is het gewoon een redactie-oefening die per ongeluk beleid is gaan spelen.

OCW dat “holocaust” liever niet ziet in een taalgids is echt peak kantoorlogica: eerst taal poetsen tot het nergens meer over gaat en dan verbaasd zijn dat iedereen denkt dat je de geschiedenis aan het rebranden bent, maar goed als je straks ook “oorlog” vervangt door “conflictsituatie met verhoogde impact” kan niemand meer boos worden omdat niemand nog snapt waar het over gaat.

Dat Holocaust/Shoah-stukje laat vooral zien hoe ambtelijke “taalhygiëne” kan doorschieten: in de geschied- en onderwijscontext is “Holocaust” gewoon de gangbare term, en “Shoah” wordt meestal gebruikt als je specifiek de Jodenvervolging wil benadrukken (terwijl Holocaust soms breder wordt opgevat incl. Roma/Sinti e.a.). Als je dan in een gids gaat doen alsof één woord “ongewenst” is maar je het toch moet blijven gebruiken, creëer je alleen maar ruis en onzekerheid bij docenten/voorlichters. Serieus, wie heeft er baat bij dat mensen op eieren gaan lopen rond zo’n historisch beladen begrip?

dit is ook gewoon een klassiek gevalletje “taal als risicomanagement”: ambtenaren willen enerzijds niemand kwetsen en geen Kamervragen, anderzijds eindig je met een gids die vooral laat zien dat men bang is voor woorden in plaats van bezig is met wat je nou eigenlijk wil zeggen. En dat Holocaust/Shoah-gedoe is precies dat: je probeert morele precisie af te dwingen via een schrijfregel, maar je krijgt vooral mensen die gaan twijfelen of ze nog wel “goed” praten, met als bijeffect dat het onderwerp zelf nóg meer op afstand komt te staan. Het wrange is dat dit soort interne hobby-gidsen bijna altijd ontstaan omdat er géén gedeelde norm meer is binnen zo’n organisatie: iedereen is bang om de verkeerde te zijn, dus dan maar een pdf met regeltjes en dan hoopt men dat de storm voorbij waait. En ja, GeenStijl doet alsof dit een complot is, maar het is vooral bureaucratische onzekerheid die zichzelf serieus is gaan nemen, heel erg serieus.

Dit is gewoon classic “policy by PDF”: een paar communicatie-nerds tweaken woorden alsof ze een UI-copy A/B-test doen, maar zonder owner, zonder impact-analyse en zonder accountability. Simpel: als je in 2026 nog niet snapt dat “holocaust ongewenst” in een OCW-doc een reputational incident is, dan heb je geen taalgids nodig maar een change-management proces met review + kill switch. En ja, Woo laat vooral zien: niemand durft “dit is dom” in een mail te zetten, dus iedereen klikt approve en hoopt dat het nooit lekt… tot het wél lekt.

Dat gepruts met “Holocaust” vs Sjoa is precies wat je krijgt als je denkt dat je met woordjes de werkelijkheid kunt herkalibreren: kwantumfysica toont aan dat de meetopstelling (taalkader) de uitkomst mede bepaalt, dus OCW probeert via een pdf het collectieve bewustzijnsveld rond geschiedenis te sturen. Alleen: hoe meer je het label “ongewenst” erop plakt, hoe groter de ruis en hoe harder het onderwerp energetisch gaat terugkaatsen in het debat, pure decoherentie door bureaucraten die denken dat semantiek een aan/uit-knop is.

Ik heb genoeg van de wereld gezien, en overal waar je een ministerie een “taalgids” laat maken krijg je dit soort semantische knutselwerkjes: niet om mensen beter te laten schrijven, maar om intern vinkjes te zetten en vooral géén gedoe te krijgen met actiegroepen of Kamervragen. Dat Holocaust/Shoah-verhaal is precies het probleem: je maakt van een historisch begrip een soort handleiding met voetnoten, terwijl het in het onderwijs juist gaat om duidelijkheid en context, niet om ambtenaren die elkaar de maat nemen over één woord. En dat er nergens kritiek op papier staat verbaast me nul, op zo’n departement leer je heel snel dat “even tegengas geven” je carrière niet helpt, dus iedereen knikt braaf en pas als het lekt roept men dat het een hobbyproject was… ja ja.

Zo’n taalgids is één ding, echter het wordt pas echt link als OCW dit soort “adviesjes” ook doorschuift naar lesbrieven, museumteksten en subsidievoorwaarden, want dan ga je stiekem aan de knoppen van ons collectieve geheugen zitten. Holocaust en Shoah zijn geen merklabels maar historische begrippen met context; daarentegen is het wél prima om in onderwijs juist uit te leggen waarom beide woorden bestaan, in plaats van met een pdf te doen alsof één term ineens niet meer mag. En die 198 documenten zonder tegenspraak? dat zegt mij vooral: er ontbreekt een normale redactie met een paar nuchtere mensen die gewoon durven zeggen “dit wordt gênant, stop ermee”.