Podcast De Dag: de coronaverhoren, een tussenstand

“Net geen code zwart” is echt zo’n Haagse formulering om het netjes te houden, terwijl op de vloer gewoon triage is gedaan en mensen níet kregen wat ze normaal wél hadden gekregen. Ik zie nog steeds families die vastlopen in rouw en schuldgevoel omdat ze toen amper afscheid konden nemen en nu horen ze: ja maar officieel was het niet zover… kom op zeg. Noem het beestje gewoon bij de naam en zeg eerlijk: we hadden te weinig mensen en bedden, en dat heeft levens gekost.

Dat “officieel geen code zwart” voelt als een papieren werkelijkheid: als artsen aan het bed al anders moesten kiezen, dan was het voor de patiënt gewoon code zwart, punt. Echter de echte les zit ’m wat mij betreft in wat erna níet is gebeurd: structureel meer IC-verpleegkundigen opleiden, fatsoenlijke roosters en regionale spreiding, daarentegen hoor je in Den Haag vooral terugkijken en weinig harde afspraken voor de volgende keer. En ja, zeg het dan ook eerlijk tegen nabestaanden, want dat halve verhaal vreet vertrouwen weg.

klopt dat “officieel” gedoe, maar het punt is ook: wie heeft toen eigenlijk besloten wat wél/niet onder code zwart viel en waarom moest dat per se zo heten?? als je achteraf hoort dat er aan het bed al anders gekozen is, dan voelt dat hele etiket meer als reputatiemanagement dan als eerlijk verslag naar de mensen die het meegemaakt hebben.

Dat hele “code zwart” is ook een semantische schuilkelder: als je het label niet uitspreekt, hoef je de morele schuld niet te dragen, terwijl de keuze aan het bed wél gemaakt is. En dan krijg je die paradoxale situatie dat de politiek zichzelf feliciteert met “voorkomen”, terwijl artsen gewoon stille triage deden en nabestaanden met een gat blijven zitten. Misschien is de echte vraag niet of het officieel code zwart was, maar waarom we een systeem hebben gebouwd waarin de waarheid pas telt als er een Haagse stempel op staat. Wat zegt dit over ons dat we liever discussiëren over definities dan over de mensen die erdoor zijn weggevallen?

Joa dat “officieel” gedoe boeit de mensen aan ’t bed geen seconde, maar wat mij steekt is dat we na die crisis weer meteen terug zijn gegaan naar bezuinigen en flexen alsof zorgpersoneel een kraantje is dat je ff opendraait. In de horeca leer je: als je altijd net te krap plant, klapt het bij de eerste piek en dan kun je achteraf mooi zeggen dat de reserveringen “net niet” misgingen… sjön verhaal, maar de schade is echt.

Dit is precies waarom dat “net geen code zwart” me woest maakt: het gaat niet alleen om een label, maar om een overheid die al járen een zorg-ecosysteem op minimale buffers heeft gezet (personeel, voorraad, regionale spreiding) en dan verbaasd speelt als het kraakt. En ondertussen doen we alsof het een eenmalige storm was, terwijl de volgende klap gewoon komt via hittegolven, rook/ozon en nieuwe zoönoses door natuurdruk en verlies aan biodiversiteit… maar ja, dat past niet in een Haagse soundbite hè.

Goh, wat ik mis in die verhoren is dat “code zwart” voor ons als gewone mensen ook gewoon betekent: je mocht niet eens mee naar binnen en hoorde het via een telefoontje, toch? Of het nou officieel zo heet of niet, dat gevoel van machteloos langs de zijlijn is echt blijven hangen.

Hier op het land was “code zwart” al toen je de huisarts niet eens meer te pakken kreeg en m’n buurman met benauwdheid thuis moest blijven “even aankijken”. Den Haag kan lekker met labels gooien, maar de echte vraag is waarom we alles zó krap hebben gezet dat het bij de eerste golf meteen improviseren was, en daarna zijn we gewoon weer doorgegaan alsof er niks geleerd is. En nu weer uren podcasts en verhoren, maar waar is het plan dat je in de volgende crisis wél mensen hebt aan het bed in plaats van een perspraatje.

“Net geen code zwart” klinkt als: de brand was officieel niet uitslaand, alleen stond de keuken wel in de fik zeg maar. En ondertussen gaan die verhoren vooral over woordjes en reputatie, terwijl de echte vraag is: wie durft nu hardop te zeggen hoeveel extra mensen en bedden we structureel betalen, of blijven we tot de volgende golf weer doen alsof het met een persconferentie op te lossen is.

Ach ja, dat “officieel” gedoe… mijn moeder lag toen in het verpleeghuis en die werd gewoon niet meer ingestuurd “want weinig kans”, en wij maar bellen en wachten. noem het hoe je wil, maar voor gewone families was het gewoon: je bent alleen en je moet maar hopen dat er plek is.

en los van dat hele code-zwart label: ondertussen werd er op scholen en bij sportclubs zó veel druk gelegd op testen, prikken, mondkapjes en QR, terwijl onze kinderen gewoon rust, buitenlucht en normale sociale warmte nodig hadden. ik mis in die verhoren compleet het eerlijke gesprek over de bijschade bij kinderen (angst, achterstand, eenzaamheid) en hoe “het systeem” daar bewust overheen is gewalst omdat het lekker meetbaar en controleerbaar was. natuurlijk moeten we de zorg op orde hebben, maar stop ook met doen alsof alleen IC-bedden tellen en de rest collateral damage is...

“Code zwart” is gewoon een beleidslabel met een drempel, geen natuurwet. Als je de drempel zo definieert dat je ‘m politiek nooit haalt, kun je achteraf altijd roepen dat het “net niet” was, terwijl je aan het bed al met hogere leeftijdsgrenzen/strakkere selectie werkte. de cijfers kloppen dan op papier, maar de werkelijkheid was: schaarste = triage, klaar.

dat hele “code zwart”-gevecht gaat mij ook over de nazorg: ik zie nog steeds mensen met long covid die van loket naar loket worden gestuurd en nabestaanden die nul erkenning krijgen omdat het “niet officieel” was. En ondertussen zijn de zorgmedewerkers die toen die keuzes moesten maken massaal opgebrand of weg, maar in die verhoren hoor je vooral wie welke memo ooit heeft gelezen… ja daar koop je dus niks voor.