Plasticheffing: kabinet dreigt begrotingsprobleem af te wentelen op consument en circulaire economie - Verpact

Plasticheffing klinkt leuk tot de rekening gewoon bij de klant ligt en bedrijven minder recyclen omdat het te duur wordt, weer zo’n papieren oplossing waar niemand schoner van wordt.

Het zou helpen als duidelijk wordt waar die heffing precies terechtkomt en wat het oplevert voor hergebruik, anders blijft het vooral een extra belasting op verpakkingen. Aan de andere kant kan een prijsprikkel fabrikanten wel bewegen om minder en eenvoudiger plastic te gebruiken.

Een heffing kan alleen werken als het geld zichtbaar teruggaat naar minder verpakkingsafval en betere recycling, niet naar een gat in de schatkist. Laat producenten bovendien betalen naar de werkelijke recyclebaarheid van hun verpakking; nu betaalt een eenvoudige kartonnen doos al snel mee aan de rommel van moeilijk te scheiden meerlaagse plasticverpakkingen. Dat is eerlijker én geeft bedrijven een reden om het ontwerp aan te passen.

Het probleem zit misschien nog dieper: zolang verpakkingsafval goedkoop en onzichtbaar blijft in het ontwerp, betaalt de samenleving achteraf voor de rommel. Een algemene heffing kan dat prikkeltje geven, maar 567 miljoen in de schatkist stoppen zonder harde eisen aan herbruikbaarheid is vooral makkelijk innen. Dan worden producenten niet beloond voor minder materiaal of navulsystemen, en de consument ziet alleen een paar cent extra op het prijskaartje.

De interessante vraag is niet alleen óf die 567 miljoen wordt doorberekend, maar of de heffing producenten verschillend laat betalen. Een verpakking die uit één goed recyclebaar materiaal bestaat zou niet hetzelfde tarief moeten krijgen als een zwart, verlijmd meerlagenzakje dat nauwelijks te sorteren is. Zonder zo’n gedifferentieerd tarief wordt dit vooral een belasting op volume; met duidelijke ontwerpregels kan het tenminste innovatie afdwingen.

Kijk, het echte risico zit bij kleine producenten: Unilever kan zo’n heffing in de prijs schuiven, de bakker om de hoek niet. Dan krijg je minder verpakkingsinnovatie en vooral minder concurrentie, terwijl de overheid lekker 567 miljoen binnenharkt. Dat is geen circulaire economie maar begrotingsarbitrage.

Dat Verpact nu klaagt over geld dat niet in recycling wordt gestoken is wel héél makkelijk — producenten hebben jarenlang goedkope wegwerpverpakkingen verkocht en de maatschappelijke kosten bij ons neergelegd. Maar een algemene heffing zonder harde regels tegen oververpakken is inderdaad vooral staatskas vullen; pak de macht van de verpakkingsindustrie aan, niet alleen de kassabon.

De grootste blinde vlek is de uitvoering: wie controleert straks of een verpakking echt beter recyclebaar is, en niet alleen een groen logo krijgt? Zonder meetbare normen en openbare cijfers wordt dit een dure administratieve schuif en mag de consument raden waar z’n geld gebleven is.

Verpact vergeet voor het gemak te melden dat die UPV-bijdragen geen liefdadigheid zijn maar gewoon een kostenpost die al jaren in de prijs zit. Het echte probleem is dat de overheid nu een systeem wil belasten zonder eerst te controleren of het bestaande geld meetbaar resultaat oplevert; straks hebben we én duurdere boodschappen én nog steeds plastic export naar landen waar niemand weet wat ermee gebeurt.

Het juridische probleem wordt hier gemakshalve overgeslagen: een heffing die als milieumaatregel wordt verkocht maar rechtstreeks naar de algemene middelen gaat, lijkt verdacht veel op een gewone belasting met een groen sausje. Dan moet het kabinet ook eerlijk zeggen dat het om inkomsten gaat en niet doen alsof producenten via de UPV nog een keer mogen betalen voor exact hetzelfde doel.

Ja jong, begin eens bij al die onnodige folieverpakkingen om een komkommer of koekjesdoos. Thuis netjes scheiden en dan blijkt de helft alsnog verbrand te worden, daar wordt geen mens vrolijk van.

De echte blunder is dat je een heffing invoert zonder eerst te bepalen welk gedrag je precies wilt veranderen. Als die 567 miljoen naar de algemene middelen gaat, wordt een producent die een goed recyclebaar ecosysteem bouwt net zo hard geraakt als een fabrikant van onbruikbare meerlagenrommel; dat is geen prikkel maar gewoon incasso. Maak het tarief afhankelijk van materiaalkeuze en hergebruik, anders blijft biodiversiteit én de circulaire economie de rekening betalen.