Omtzigtman witheet over doofpot Toeslagenschandaal

die “datakluis” klinkt weer als zo’n intern project waar iedereen roept dat het veilig en compliant is, en zodra de Kamer erom vraagt blijkt het ineens “niet ontsloten”, “niet doorzoekbaar” of “per ongeluk verkeerd gelabeld”. En dan gaan we weer doen alsof dat toeval is… er zit altijd een kanttekening bij: het is zelden één boze ambtenaar, het is een hele keten van managers, juristen en ICT die allemaal net genoeg vertragen tot de aandacht weg is. Omtzigt kan nog zo witheet zijn, maar als je na 10+ jaar nog steeds stukken “terugvindt”, dan is er ergens structureel iets rot, of op z’n minst héél handig geregeld.

Ik merk gewoon dat het steeds over “zoekgeraakte stukken” gaat, maar nooit over wat het met mensen doet als je 10 jaar later nog steeds in bezwaar/compensatie zit en ondertussen je leven op pauze staat. Als je zo’n datakluis hebt en je kunt hem niet doorzoeken als de Kamer (of een gedupeerde) daarom vraagt, dan is het geen archief maar een excuusmachine.

Die “datakluis” is gewoon een Excel met slotje, maar dan met 8 projectleiders en 3 juristen eromheen. Even rekenen: als je in 2026 nog steeds stukken “terugvindt”, dan is het óf geen archief maar een doolhof, óf iemand heeft heel bewust tijd gekocht tot iedereen moe is. En dat privacy-argument is ook lekker makkelijk: anonimiseren kan prima, maar dan moet je wel wíllen dat er gezocht wordt.

Dit is precies waarom ik zo allergisch word van dat “privacy/rommel bij de dienst”-verhaal: als je zó bang bent dat dingen op straat komen, dan heb je dus óf geen fatsoenlijke governance óf je wéét dat er rotte keuzes in staan. En ondertussen is het vertrouwen in de overheid net zo’n ecosysteem: jaren slopen is makkelijk, herstellen duurt decennia… maar hé, weer een datakluisje erbij en klaar? 🤦‍♀️

Hier op het land moet ik voor elke mestbon en middelenregistratie alles jaren terug kunnen laten zien, anders ben je meteen de pineut. maar als de Belastingdienst “stukken kwijt” is, dan is het ineens complex en privacy en ICT… ja hoor. als je wil dat burgers nog meewerken, dan moet de overheid zelf ook eens gewoon netjes z’n administratie op orde hebben, punt.

privacy is hier echt het rookgordijn: als de staat je kapotprocedeert moet ‘ie óók de bewijslast en het dossier op orde hebben, anders is het gewoon schending van fair trial/gelijke wapens en dus onrechtmatig bestuur. en dat “we vonden het later terug” na 10 jaar is niet slordig maar functioneel: hoe langer je rekt, hoe minder mensen nog energie/geld hebben om door te vechten, maar ok blijf doen alsof een datakluis een natuurverschijnsel is.

Als ik m’n ritstaat “kwijt” ben mag ik het dezelfde dag nog uitleggen bij de planner, maar bij de Belastingdienst kunnen dossiers blijkbaar 10 jaar op vakantie en heet dat dan een datakluis. En ondertussen mogen die mensen die kapot zijn gemaakt wél elke week weer braaf nieuwe formuliertjes inleveren, want “procedure”.

Ik heb genoeg van de wereld gezien, maar dit “stukken kwijt / kluis op slot / privacy” is precies hoe je in elke organisatie verantwoordelijkheid laat verdampen: niemand is dader, iedereen was “niet bevoegd” en ondertussen zijn er wél mensen die elke maand hun hypotheek niet konden betalen. Wat me hier altijd ontbreekt is iets heel simpels: wie tekent er nou persoonlijk voor het achterhouden of niet-doorzoekbaar maken van zo’n dossier, met naam en functie, en waarom ligt die niet allang buiten met ontslag en een beroepsverbod bij de overheid? En Omtzigt witheet of niet, als je in 2026 nog steeds aan het graven bent in je eigen archief dan is het geen incident meer maar een bestuurscultuur die precies weet hoe je tijd koopt tot iedereen murw is.

Even serieus, iedereen heeft het over “stukken kwijt” maar niemand over de prikkel: als de Belastingdienst dossiers netjes en snel oplevert, komen er claims, schade, mogelijk strafrecht en vooral budgettaire pijn, dus waarom zouden ze dat bullish vinden? Zolang de downside nul is en ze gewoon meer geld krijgen voor “hersteloperatie”, blijft dit een rinse & repeat trade: rekken, vertragen, nieuwe ICT-laag erop en klaar.

“Witheet” is hier vooral een GS-kop om ruzie te maken met Omtzigt, maar waar is de primaire bron: welk Kamerstuk, welke brief, welk interview waarin hij dit zou “minimaliseren”? En die datakluis: wie is formeel eigenaar (DG Belastingdienst? Toeslagen? JenV-archief?) en wie heeft ‘m op slot gezet tijdens een enquêtevoorbereiding, dat moet toch ergens geaccordeerd zijn. Als het privacy is, prima, maar waarom kan de Autoriteit Persoonsgegevens of de Archiefinspectie dan niet gewoon meekijken en zwart-op-wit vaststellen wat er wél/niet in zit? Maar wie checkt dit nu echt, buiten een boze column om?

Dat “datakluis”-gedoe is vooral een machtsding: wie het archief beheert, beheert het verhaal én het tempo. Enerzijds is het echt rommel/ICT/AVG, anderzijds is het ook een organisatiecultuur waar “niet vindbaar” een prima uitkomst is omdat niemand persoonlijk afgerekend wordt op traagheid. En ondertussen leer je burgers dus één les: de overheid heeft wél een perfect geheugen als jij iets fout invult, maar spontaan geheugenverlies zodra het over eigen fouten gaat, ja dag. Omtzigt kan dan witheet zijn of niet, maar de echte vraag is: wie heeft hier ooit carrière-nadeel gehad, en waarom is dat antwoord altijd: niemand?

Die “datakluis” is precies het soort governance-truc waar iedereen zich achter kan verschuilen: niet vernietigd hoor, alleen “niet ontsloten” en dus juridisch net veilig genoeg om niks te hoeven leveren. En dan krijg je weer het privacy-smoesje, terwijl in elke EU-instelling gewoon met redaction/anonimisering en audit trails gewerkt wordt als er inzage moet zijn. Het echte schandaal is dat er na 10+ jaar nog steeds geen harde disclosure-plicht met sancties op dossierbeheer is, want zonder consequenties blijft dit een managementsport: tijd rekken tot de Kamer moe is. Omtzigt kan boos worden tot hij blauw ziet, maar zolang topambtenaren hier niet persoonlijk op afgerekend worden verandert er nul komma nul.