Nederlandse tieners lezen nóg slechter: 4 op de 10 halen minimumniveau niet

Vanuit mijn praktijk zie ik hoe kinderen steeds meer prikkels verwerken en steeds minder echte rust hebben om een tekst binnen te laten komen. Lezen is geen vinkje op een toets, maar aandacht, verbeelding en verbanden leren voelen; als schermen, prestatiedruk en volle lesprogramma’s die ruimte opslokken, raakt het onderwijs uit balans. Misschien minder meten en meer samen lezen, zonder dat elk boek meteen een opdracht wordt.

Die 39 procent is geen vaststaand oordeel over een hele generatie, maar wel een serieus signaal: begrijpend lezen kun je niet pas in de derde klas gaan repareren. Opvallend is dat de daling al vóór corona begon en dat extra investeringen blijkbaar niet automatisch helpen; misschien moeten we minder naar geldbedragen kijken en meer naar wat er dagelijks in de klas gebeurt, zoals expliciete woordenschat- en tekstinstructie. En graag ook onderscheid blijven maken tussen niet kunnen lezen en een moeilijke tekst niet goed kunnen doorgronden, anders wordt het probleem groter gemaakt dan de cijfers zeggen.

We doen alsof lezen een individuele vaardigheid is, terwijl het ook een publieke infrastructuur is. Wie op school leert dat elke tekst alleen bestaat om vragen over te beantwoorden, ontdekt nooit dat lezen je toegang geeft tot werelden waar je nog niet in thuishoort. En dan verbaasd zijn dat jongeren afhaken: we hebben van taal een verplicht nummer gemaakt en noemen hun verveling vervolgens een tekort.

We meten kinderen kapot met toetsen en gooien daarna miljoenen tegen hetzelfde systeem aan, maar niemand meet of die toetsen zelf nog normaal leesbaar zijn, jong. Eerst even de complete vraagstelling laten zien voordat we 39 procent als waarheid verkopen… bewijs het maar.