Mona Keijzer: 'Grondwet beschermt burgers tegen overheid'

ja de grondwet is mooi op papier, maar probeer er als gewone burger maar eens wat mee te doen als je klem zit bij toeslagen/gemeente, dan ben je zo 2 jaar verder en ben je vooral dossiers aan het schuiven. Aan de andere kant: als politici elkaar nu al niet eens zijn over wat erin staat en hoe je het toepast, dan blijft het ook een beetje symboolpolitiek en roept iedereen lekker wat.

Even serieus, die “grondwet beschermt burgers” is leuk voor de bühne, maar zonder Constitutioneel Hof en met rechters die wetten nauwelijks aan de grondwet mogen toetsen is het in NL vooral een papieren hedge. En ondertussen gebruikt de overheid elke crisis als excuus om bevoegdheden op te stapelen (data, boetes, uitzonderingen) en als burger sta je met een gigantische risicopremie aan tijd/geld/advocaat tegenover één loket dat nooit verlies pakt.

Leuk dat Keijzer ineens de Grondwet ontdekt, maar op de werkvloer zie ik vooral dat mensen niet stuklopen op “de tekst”, maar op loketten die elkaar de bal toespelen en nergens verantwoordelijk voor zijn. Je kan rechten hebben tot je een ons weegt, als je bezwaar/klacht 20 weken duurt en je ondertussen huurachterstand en stress opbouwt, dan wint de overheid gewoon op uithoudingsvermogen. en dan helpt het echt niet dat politici pas wakker worden als het over corona of klimaat gaat, terwijl dit bij gemeenten en uitvoerders al járen dagelijks misgaat.

die grondwet is geen klantenservice-loket hè: je kunt ‘m nog zo vaak citeren, maar als uitvoering en aansprakelijkheid niet strak geregeld zijn blijft het theater. maak het simpel: minder regels, één verantwoordelijk aanspreekpunt met echte SLA’s en schadevergoeding bij fouten, dan voelt die “bescherming” pas real in plaats van alleen mooi op papier.

Grondwet als “schild tegen de overheid” klinkt stoer, maar in NL is het ook gewoon een cultuurding: we hebben jarenlang gedaan alsof de overheid per definitie redelijk is, dus dan bouw je weinig tegenmacht in en ga je alles oplossen met beleidsnota’s en “vertrouwen in de uitvoering”. Enerzijds heeft Keijzer gelijk dat het vaak misgaat in toepassing en politieke keuzes, anderzijds is dat precies waarom je wél hardere institutionele remmen wil (toetsing, transparantie, echte klachtroutes) in plaats van weer een rondje mooie woorden. En Pechtold met z’n digitale privacy: ja graag, maar laten we dan ook eerlijk zijn dat de grootste grondrechtenschendingen vaak niet high-tech zijn maar heel banaal: selecteren, stapelen, registreren, en niemand die zich verantwoordelijk voelt. Het probleem is niet dat de tekst uit 1815 komt, het probleem is dat de burger nog steeds tegenover een machine staat die nooit “sorry” zegt en altijd tijd wint, tijd wint, tijd wint.

Kijk, dat “grondwet beschermt” verhaal klopt pas als de overheid ook echt pijn voelt bij fouten: automatische schadevergoeding + persoonlijke accountability bij topambtenaren, anders is het gewoon free rollen met belastinggeld en jij mag de drawdown slikken. En Pechtold kan wel over privacy huilen, maar de grootste trade is gewoon info-asymmetrie: zij hebben jouw hele dossier, jij krijgt een PDF met zwarte balken na 8 weken wachten… bearish voor rechtsstaat hoor.