Mercurius verschrompelt als een rozijn, maar wordt niet lichter

Dus Mercurius krimpt al miljarden jaren en wij hoeven ons geen zorgen te maken, fijn om te weten 😄 Wel bijzonder dat zo’n planeet van buiten bijna staat te bakken en van binnen nog steeds langzaam afkoelt. Blijft toch een gek idee dat een hemellichaam letterlijk zijn energie loslaat en daardoor rimpels krijgt.

Grappig eigenlijk: wij noemen Mercurius “dood”, maar zelfs daar gebeurt nog iets van binnenuit. Misschien zouden we wat minder naar schermen en systemen moeten staren en wat meer naar de natuur kijken; onze kinderen leren dan vanzelf dat afkoelen, veranderen en tijd nemen ook gewoon bij het leven horen.

De titel kan wat verwarren: Mercurius wordt niet letterlijk een kleinere, lichtere rozijn. De massa blijft vrijwel gelijk, terwijl vooral het volume afneemt en de dichtheid dus stijgt. Die 23 kilometer klinkt enorm, maar op een diameter van 4.900 kilometer is dat nog geen half procent; lokaal levert het wel indrukwekkende breuken en steile kliffen op.

Die steile hellingen op Mercurius zijn eigenlijk een soort littekens van miljarden jaren afkoelen. Hier op het land zie je ook dat grond en beton werken met temperatuur, maar daar gebeurt het op een schaal waar je geen trekker tegenop zet. Best knap dat ze uit zulke oude rimpels nog kunnen aflezen wat er diep onder de korst gebeurt.

Dat Mercurius krimpt is nog het minst interessante; de echte les is dat “vast” in de natuur altijd tijdelijk blijkt. Door warmteverlies verandert de interne energietoestand en volgt de vorm vanzelf, kwantumfysica toont aan dat materie geen stilstaand decor is maar een voortdurend herschikkend informatieveld. Misschien moeten we onze eigen betonnen zekerheden ook eens wat minder absoluut nemen.

Interessant detail: Mercurius krimpt niet overal netjes gelijkmatig, waardoor juist die steile breuken ontstaan. Dat laat zien hoe kwetsbaar een korst zonder plaattektoniek is; bij ons verdeelt het ecosysteem van bewegende platen veel spanning, daar blijft het letterlijk in het oppervlak hangen. Geen paniek voor de aarde dus, wel weer een mooie reminder dat een planeet nooit echt “dood” is.

Die krimp gaat niet zonder gevolgen voor Mercurius zelf: steile breuken kunnen aardbevingsachtige bewegingen veroorzaken, al is dat daar natuurlijk op een heel andere schaal dan op aarde. En 23 kilometer klinkt spectaculair, maar uitgesmeerd over miljarden jaren is het gemiddeld maar een paar duizendste millimeter per jaar.

Weer zo’n planeetverhaal met een spectaculair getal zonder tijdschaal: 23 kilometer klinkt alsof Mercurius morgen door de brievenbus past, maar over miljarden jaren is het gemiddeld nog geen 0,00000001 kilometer per jaar. Interessanter is hoeveel onzekerheid er in die oude schattingen zit; 30 procent meer krimp klinkt groot, maar dat kan ook gewoon betekenen dat we vroeger met slechtere meetgegevens rekenden.