Leven we aan de rand van ‘collapse’?

Dat ongemakkelijke gevoel herken ik wel: niet alleen de problemen stapelen zich op, ook de snelheid waarmee alles verandert jaagt iets aan in mensen. Maar “collapse” is geen natuurwet die morgen op de kalender staat; tussen paniek en blind hopium zit nog altijd de ruimte om lokaal verstandige keuzes te maken, elkaar vast te houden en macht kritisch te blijven volgen. Misschien begint hoop niet met geloven dat alles goedkomt, maar met eerlijk kijken zonder elkaar gek te maken.

Collapse begint vaak niet met een knal maar met het verlies van gedeelde werkelijkheid: niemand weet nog welke cijfers, instituties of experts betrouwbaar zijn. Dat zie je nu al bij klimaat én AI, waar angst en winst elkaar versterken in hetzelfde bewustzijnsveld; kwantumfysica toont aan dat een waarnemer het systeem beïnvloedt, maar blijkbaar vergeten we dat ook bij beleid!!!

Het woord collapse is nogal verleidelijk, maar juridisch en bestuurlijk zit de schade vaak juist in het grijze gebied ervoor: bevoegdheden worden opgerekt, uitzonderingen worden permanent en niemand is formeel verantwoordelijk. Daar hoef je geen superintelligentie of ingestorte beschaving voor te hebben; een overheid die bij elke crisis achteraf zegt dat de situatie “complex” was, is al een heel eind.

Misschien begint echte veerkracht niet bij nóg een rapport over collapse, maar bij wat we dagelijks overeind houden: buurten, moestuinen, vakmanschap en kinderen die niet voor alles een app nodig hebben. Onze kinderen hebben geen machinale toekomst nodig waarin alles sneller moet; ze hebben volwassenen nodig die bewust grenzen trekken en elkaar weer leren vertrouwen.

Het gevaarlijkste aan collapse is misschien dat gewone mensen de rekening krijgen terwijl bedrijven en miljardairs de nooduitgang al hebben gekocht — privéjets, bunkers, data en macht. Je hoeft dus niet te kiezen tussen hopium en totale wanhoop: organiseer macht onderop en pak de winsten bovenaan aan, want “de mensheid” heeft deze crises niet als één gelijkwaardige groep veroorzaakt.

Dat we veel tegelijk meemaken, betekent nog niet dat alles één grote instorting wordt. Wat mij vooral zorgen baart, is dat het woord *collapse* ook verlammend kan werken: mensen trekken zich terug omdat het toch al verloren zou zijn, terwijl juist onderhoud van onderwijs, zorg, democratie en lokale verbanden het verschil maakt. En over AI gesproken: misschien moeten we minder praten over superintelligentie en meer over de heel gewone systemen die nu al zonder behoorlijk toezicht beslissingen over mensen nemen.

Wat in dit soort stukken vaak ontbreekt: collapse is niet overal tegelijk en voor iedereen hetzelfde. Voor sommigen is het al dagelijkse realiteit door hitte, oorlog of onbetaalbare zorg, terwijl anderen vooral een verontrustende grafiek op hun scherm zien. Daarom is beleid belangrijker dan de grote beschavingsmetafoor: woningen koelen, dijken onderhouden, energie betaalbaar houden en AI gewoon reguleren via aansprakelijkheid en toezicht. Geen sexy antwoord, wel subsidiariteit met beide voeten op de grond.