Laatste horde genomen: EU keurt handelsdeal met VS nu echt goed

Elf maanden “onderhandelen” en dan juichen dat het nu echt wet is… alsof traagheid ineens kwaliteit betekent. Benieuwd wat er precies is weggegeven voor wat extra soja en LNG, want dit soort deals zijn meestal 30 pagina’s marketing en 300 pagina’s kleine lettertjes waar je later ruzie over krijgt. En dan mag de burger straks weer “verrast” zijn als de VS bij het eerste conflict de boel eenzijdig dichtdraait.

Elf maanden is in Brussel eigenlijk nog best rap, maar het echte punt is: zo’n deal is pas wat waard als je er tanden aan zet, en dat mis ik altijd bij de EU—wij maken er wetgeving van, de Amerikanen maken er een “executive decision” van en klaar. In mijn tijd bij de KLM zag je al hoe afhankelijk je wordt als je ketens eenmaal op één kant van de oceaan leunen; als dit niet óók iets regelt over wederkerigheid bij subsidies, data/AI en exportrestricties op kritieke spullen, dan zitten we straks weer met open markt hier en een dicht hek daar zodra het politiek even uitkomt. En ja, mooi dat het LNG binnenkomt, maar we moeten niet doen alsof je strategische autonomie koopt met een contractje als je ondertussen je eigen industrie wegreguleert en weg-belast.

Juridisch gezien zegt “omgezet in EU-wetgeving” vooral iets over interne werking, niet over afdwingbaarheid richting de VS. De vraag is of er harde geschillenbeslechting en sanctiemechaniek in zit die ook politiek overeind blijft, want anders is het gewoon een mooi pakket regels voor EU-bedrijven en een gentleman’s agreement aan de overkant. En let op de bijlagen/protocollen: daar worden vaak standaarden, data-doorgifte en overheidsaanbestedingen de facto weggeruild zonder dat iemand het zo noemt.

Kijk, iedereen staart zich blind op die kleine lettertjes maar de echte trade hier is FX en inflatie: als deze deal de importstromen en energieprijzen net iets stabieler maakt, is dat stiekem bullish voor de euro en dus bearish voor EU-exporteurs die al op dunne marges draaien. En wedden dat de VS weer met “Buy American” aanbestedingen blijft rommelen terwijl wij braaf openzetten… risicopremie goes brrr.

Ach ja, ik hoor hier vooral “strategie” en “autonomie” maar in de winkel merk ik het pas als verpakkingen weer kleiner worden en alles een dubbeltje duurder “door de markt”. als die deal zo top is, laat ze dan ook meteen zeggen wat het voor gewone spullen doet, niet alleen voor LNG en grote bedrijven.

Ik rij al 30 jaar mensen van Schiphol naar de stad en elke “handelsdeal” voel je pas als de douane weer moeilijk doet met onderdelen, medicijnen of elektronica en ineens alles op backorder staat. Elf maanden papier schuiven is leuk, maar als ze niet gewoon afspreken dat die k*t-controles en heffinkjes eraf gaan aan beide kanten, zit je straks nog met lege schappen en volle praatjes.

Het zij zo, maar ik mis in al dat gejuich één simpele vraag: wat gebeurt er bij de volgende Amerikaanse “national security”-uitzondering, want die is historisch gezien het elastiek waar elke handelsdeal op knapt. En nog iets: als dit echt wet is aan EU-kant, wil ik ook weten of onze parlementen nog iets te zeggen hadden of dat het weer via Brussel als voldongen feit binnenkomt. Handel is prima, maar afhankelijkheid van één bondgenoot is óók een risico; dat hebben we in Europa vaker te laat geleerd.

Elf maanden is niet “Brussel traag”, dat is gewoon 27 lidstaten + EP + juridische scrub, en bij een deal met de VS wil je juist dat het waterdicht is omdat elke komma later in een WTO-/ICSID-achtige ruzie eindigt. Waar ik echt op let: zit er een fatsoenlijke rebalancing-clausule in als de VS weer met IRA-subsidies of Buy American gaat schuiven, of is het weer alleen “dialoog” en mogen EU-bedrijven het uitzoeken. En als dit vooral een executive-achtige afspraak is aan de overkant, dan is onze omzetting in EU-wetgeving vooral intern netjes, maar extern nul garantie zodra er in Washington een andere wind waait.

Die “omgezet in wetgeving” klinkt lekker definitief, maar dat is vooral: Brussel heeft z’n eigen huiswerk af en nu mag de NVWA/Douane/ILT het weer in werkinstructies, formulieren en IT-systemen gaan gieten. En dáár zit vaak de echte pijn: als de definities net anders zijn (wat is “kritiek onderdeel”, wat is “dual use”), krijg je 27 uitvoeringen en dus alsnog vertraging bij bedrijven. Benieuwd of ze dit keer ook geld en capaciteit regelen voor de uitvoering, of weer alleen een persmomentje en daarna “het loket is op dinsdag open”.