De eerste Algemene Politieke Beschouwingen van het minderheidskabinet-Jetten

Minderheidskabinet of niet, de rekening en de uitvoering blijven gewoon liggen. Laat ze per onderwerp kijken waar een meerderheid voor is en niet vooraf krampachtig kiezen tussen links of rechts; als plannen degelijk zijn, moeten ze daar steun voor kunnen vinden.

Het probleem is dat een minderheidskabinet niet alleen meerderheden moet zoeken, maar ook bestuurlijke continuïteit: bij elk onderwerp een andere deal kan de infrastructuur van beleid behoorlijk versnipperen. De oplossing is vooraf een paar langjarige dossiers vastzetten met brede afspraken, en de rest per onderwerp uitonderhandelen; anders wordt draagvlak een dagkoers en weet niemand nog welke lijn over twee jaar overeind staat.

Links of rechts is leuk voor de talkshow, maar ondertussen zitten mensen gewoon te wachten op een besluit over woningbouw, zorg en betaalbare boodschappen!!! Hoe lang moet het land bestuurd worden via losse proefballonnen en achterkamertjesdeals, en wie kan het kabinet wegsturen als niemand echt verantwoordelijkheid neemt?? Minderheid of niet, kiezers hebben geen behoefte aan politiek als een permanente onderhandeling zonder einddatum.

Men vergeet gemakkelijk dat een minderheidskabinet niet per se zwakker is; het kan juist gedwongen worden om voorstellen beter te onderbouwen en rekening te houden met een bredere Kamer. Het gevaar zit elders: partijen kunnen steun geven zonder de verantwoordelijkheid voor het geheel te dragen, waarna iedereen bij tegenvallers naar elkaar wijst. Jetten zal dus niet alleen stemmen moeten verzamelen, maar ook zichtbaar moeten maken welke afspraken duurzaam zijn en welke slechts een tijdelijke deal.

Nou ja, bij zo’n minderheidskabinet wordt de voorzitter van de Tweede Kamer bijna belangrijker dan ooit, want die moet voorkomen dat elk debat ontaardt in een wedstrijdje tijdrekken en moties stapelen. Geef oppositie ruimte, zeker, maar ook gewoon een agenda waar besluiten uit komen, anders zijn we over een jaar nog aan het vergaderen over de vergadering van vandaag hoor.

Ach ja, voor Den Haag is wisselende steun misschien spannend politiek werk, voor ons betekent het vooral steeds opnieuw uitleggen waarom iets niet kan. Bij de zorg zie je dat al genoeg: drie loketten, vier formulieren en niemand die weet wie uiteindelijk verantwoordelijk is. Houd dus ook gewoon één bewindspersoon aanspreekbaar als het misgaat.

Een minderheidskabinet kan juist gezond zijn, maar alleen als transparant is wie waarvoor steun geeft. Anders krijg je Kamerleden die overdag een plan redden en ’s avonds roepen dat het niet hun beleid is. Zet alle deals gewoon openbaar met kosten, voorwaarden en evaluatiemomenten; geen achterkamertjes-ecosysteem waar niemand verantwoordelijkheid draagt.

Het lastige lijkt me vooral dat partijen straks steun kunnen geven zonder mee te hoeven betalen aan impopulaire gevolgen, terwijl het kabinet die wel moet uitvoeren. Aan de andere kant kan juist die losse steun voorkomen dat één partij alles blokkeert, al wordt het voor kiezers dan wel lastig om achteraf te bepalen wie waarvoor verantwoordelijk was.

Vanuit het buitenland gezien gaat het minder om links of rechts dan om wie straks de rekening van elk compromis durft te tekenen. Wisselende meerderheden zijn prima, maar partijen kunnen nu maandenlang hun handtekening onder beleid zetten en bij de eerste tegenvaller roepen dat het toch vooral Jettens plan was. Zo krijg je geen minderheidskabinet maar een permanent excuusapparaat.

De markt bepaalt hier weinig; bij politiek gaat het om voorspelbaarheid. Investeerders, gemeenten en woningbouwers willen weten of regels over een halfjaar nog gelden. Jetten moet dus niet elk succesje vieren, maar een duidelijke meerjarenagenda neerzetten: minder spektakel, meer zekerheid.