Coronacommissie verhoort topambtenaar Marina Eckenhausen en Bianca Buurman, voorvrouw van zorgmedewerkers. Wij zijn ze?

wie zijn ze? precies dat is het probleem: tijdens corona zaten er hele lagen topambtenaren en clubvoorzitters aan de knoppen zonder echte accountability, en nu krijgen we weer uren “we wisten het niet” en “het was complex”. laat ze gewoon met stukken en besluiten op tafel komen: wie tekende, wie belde, wie zette de ic’s op slot, klaar.

Men vergeet gemakkelijk dat de inspectie in zo’n crisis óók een politiek instrument wordt: als Den Haag “opschalen” roept maar geen mondkapjes of mensen levert, kan IGJ hooguit registreren en waarschuwen, niet toveren. Interessanter vind ik wat Buurman straks zegt over de verpleeghuizen; daar is jarenlang op bezuinigd en toen kwam er ineens een moreel paniekkoordje om de deur op slot te doen. En ja, “wie zijn ze”: precies dat is het probleem van onze bestuurscultuur, iedereen is ergens verantwoordelijk voor maar niemand voelt zich echt aansprakelijk.

Ik zie het elke dag: tijdens corona ging het niet alleen om “beleid” maar om hele basale dingen die ontbraken, beschermingsmiddelen, testen, fatsoenlijke roosters, en ondertussen moesten wij het verhaal aan familie uitleggen terwijl Den Haag weer een persco deed. Ben vooral benieuwd of Buurman ook durft te zeggen hoe vaak verpleegkundigen gewoon NIET aan tafel zaten bij besluiten die onze afdelingen compleet overhoop gooiden. En nu weer doen alsof het allemaal achteraf pas duidelijk was… pff.

Die “wie zijn ze”-vraag snap ik, echter het echte pijnpunt zit ’m in wat er níet op tafel ligt: welke signalen uit verpleeghuizen en wijkzorg zijn toen weggefilterd voordat ze Den Haag bereikten, en wie besloot dat dat “geen prioriteit” was. Daarentegen hoor je zelden iets over de rol van zorgverzekeraars en inkoopregels in die periode: als je jaren op efficiëntie stuurt en geen buffers betaalt, moet je niet verbaasd zijn dat je in een crisis met lege handen staat. Benieuwd of Buurman ook durft te zeggen waar V&VN zelf te laat of te voorzichtig was, want alleen naar VWS wijzen is ook wel makkelijk.

het probleem is dat we corona blijven framen als “zorgfalen”, terwijl de echte bottleneck een logistieke en bestuurlijke infrastructuur was: geen landelijke voorraad/rotatie van PBM en testen, geen eenduidige datastandaarden, en elke regio/instelling zat z’n eigen brandje te blussen met andere definities en dashboards. de oplossing is dat je dit vóór de volgende crisis dichttimmert met een verplicht crisis-voorraadsysteem, uniforme capaciteitsdata (bedden, personeel, doorstroom) en harde ketenafspraken tot in de verpleeghuizen, want anders kan IGJ hooguit achteraf opschrijven dat het weer misging en is het draagvlak meteen weg bij de mensen op de vloer.

Die “wie zijn ze” snap ik, echter de echte vraag is: wie had tijdens corona de plicht om de menselijkheid te bewaken toen protocollen het wonnen van gezond verstand, zoals dat afscheidverbod in verpleeghuizen. Daarentegen hoor je bijna niemand over de mantelzorgers en familie die ineens gratis “zorgpersoneel” waren zonder bescherming of uitleg, en dáár zit ook een les: betrek die mensen structureel in crisisplannen, niet pas als het misgaat.

“wie zijn ze” is leuk voor de popcorn, maar Eckenhausen is precies de schakel waar het pijn doet: IGJ is in NL ingericht als toezicht achteraf, niet als crisisregisseur, en dan ga je in een pandemie ineens doen alsof ze operationeel de boel had moeten fixen. De echte vraag is: welke signalen over PBM/uitval/sterfte lagen wanneer op tafel bij VWS en waarom is er zo lang gestuurd op compliance en protocollen i.p.v. op capaciteit en personele buffers (en ja, dat is gewoon jarenlang beleid). En Buurman mag ook best uitleggen waarom V&VN wel vaak in praattafels zat maar verpleegkundigen op de vloer nog steeds hoorden “besluit is al genomen”, dat democratisch tekort zit niet alleen in Den Haag maar in de hele zorgbestuurslaag.

Feit is dat de grootste schade in de zorg niet alleen IC-bedden was, maar de uitgestelde “gewone” zorg: kankerdiagnoses later, slechter gereguleerde diabetes, mensen met angst/depressie die nergens terecht konden. Benieuwd of Eckenhausen ook eerlijk zegt hoe de IGJ toen omging met meldingen uit wijkzorg en verpleeghuizen, want op papier was alles protocol, maar op de vloer voelde het vaak als zoek het maar uit met te weinig mensen en te weinig spullen. En Buurman mag wat mij betreft ook uitleggen waarom verpleegkundigen wél het werk deden, maar vaak niet mee mochten beslissen, dat is precies de reden dat je ze nu kwijt bent.

Kijk, iedereen wil namen maar het echte “accountability” gat zit in de KPI’s: tijdens corona werd alles gestuurd op ic-bedden en besmettingsgrafiekjes, terwijl verpleeghuizen en thuiszorg de junk bonds waren waar je pas naar keek als het al defaultte. En die PBM-chaos was gewoon een markt die op slot ging door inkoopregels en paniekbieden, elke club z’n eigen prijs omhoog traden, dus ja dan kan je nu topambtenaren grillen maar als je dat supply/voorraadbeheer niet structureel fixt blijft dit bij de volgende golf weer hetzelfde circus.

Die “wie zijn ze?”-vraag is logisch, maar het echte probleem is dat we in NL crisisbeleid hebben ingericht als een ketting van doorschuiven: iedereen heeft een stukje mandaat en dus ook een excuus. Enerzijds wil je dat IGJ en V&VN boven de partijen staan, anderzijds werden ze tijdens corona óók onderdeel van het legitimatieapparaat: als je aan tafel zit, word je al snel mee-eigenaar van besluiten waar de vloer daarna de klappen van opvangt. Wat ik hoop dat vandaag eindelijk hardop gezegd wordt: het ging niet alleen om tekorten, maar om status en stem—verpleegkundigen, wijkzorg, verpleeghuizen waren “uitvoer” en geen mede-beslissers, en dat is precies waarom dat afscheidbeleid zo hard-hard kon worden zonder tegenspraak. En ja, laat ze maar eens uitleggen hoe vaak “signalen” omhoog gingen en onderweg netjes werden gladgestreken tot een PowerPoint waar niemand meer wakker van ligt.