Coronacommissie verhoort oud-minister en -vicepremier Carola Schouten en voormalig SGP-leider Kees van der Staaij

Goed dat ook de politieke besluitvorming onder de loep ligt, want “de experts zeiden het” is geen vervanging voor democratische verantwoordelijkheid. Tegelijk was het in die eerste chaotische maanden ook geen normale bestuursperiode: informatie veranderde per dag en niets doen had óók gevolgen. Juist daarom ben ik benieuwd of de commissie laat zien wie er aan tafel ontbrak: jongeren, ondernemers, mensen met psychische problemen en groepen die religieuze bijeenkomsten als essentieel zagen. Dat is achteraf makkelijk praten, maar daar zat wel de rekening van het beleid.

In het ziekenhuis merkte je pas echt hoe beleid op papier uitpakt: iedere nieuwe regel betekende extra uitleg, onzekerheid en soms ruzie met doodsbange families. Ik hoop dat de commissie niet alleen kijkt wie politiek gelijk had, maar ook waarom adviezen zo vaak als vaststaande waarheid werden gebracht terwijl wij op de werkvloer allang zagen dat de praktijk veel grilliger was.

Hopelijk wordt ook duidelijk hoeveel verantwoordelijkheid er bij ambtenaren en uitvoeringsorganisaties lag, want ministers konden niet elke GGD, school of ondernemer persoonlijk aansturen. Achteraf is iedereen ineens deskundig, maar tijdens corona moest er vaak binnen uren besloten worden met halve informatie.

Het zij zo, achteraf zal niemand ontkomen aan de vraag waarom tijdelijke noodmaatregelen zo gemakkelijk een permanent karakter kregen. Een avondklok of beperking van kerkdiensten raakt niet alleen de volksgezondheid, maar ook eeuwenoude vrijheden; daarvoor hoort de regering een veel steviger juridische onderbouwing te geven dan een verwijzing naar urgentie. Vooral wil ik weten wie besloot dat afwijkende adviezen niet meer publiek besproken mochten worden.

Waarom wordt er eigenlijk zo weinig gesproken over de datacenters en telecombedrijven die tijdens corona ineens enorme hoeveelheden locatie- en gezondheidsdata konden verwerken... wie had daar toegang toe en hoelang blijft zoiets bewaard? Misschien staat dat niet in de verhoren, maar macht zit soms niet bij de minister aan tafel. Toeval?

Tja, ben vooral benieuwd wie straks verantwoordelijkheid neemt voor de tegenstrijdige regels waar wij op de weg dagelijks mee zaten... de minister zei dit, de veiligheidsregio dat, en de chauffeur mocht het uitzoeken bij de grens. Politiek geheugen is korter dan een vrachtwagenrit tegenwoordig.

Wat mij vooral stoort: de mensen die de hardste klappen kregen — flexwerkers, huurders, jongeren, mensen zonder veilige thuisbasis — zaten niet in het Catshuis en kregen achteraf ook geen echte inspraak. Een enquête die alleen ministers ondervraagt kan dan keurig reconstrueren wie welk memo las, maar niet waarom de rekening steeds bij dezelfde groepen belandde.

Wat ik mis in dit soort verhoren is de uitvoerbaarheid van besluiten. Op papier kon een regel juridisch kloppen, maar op de werkvloer moesten mensen hem dezelfde avond nog uitleggen aan gezinnen, kerken en ondernemers zonder duidelijke antwoorden; daar ontstond veel wantrouwen, niet alleen door de maatregel zelf maar door de manier waarop die werd gebracht.

Benieuwd of ze ook de aanbestedingen en adviescontracten gaan napluizen. Tijdens corona werd voor miljarden met spoed ingekocht, vaak zonder normale controle, en achteraf hoor je vooral “we moesten snel”. Snel besluiten kan, maar bonnetjes verdwijnen daardoor niet hè. EIGEN ONDERZOEK!!!

Wat mij vooral verbaast is dat men nu weer doet alsof “de politiek” en “de experts” twee aparte werelden waren, terwijl dezelfde mensen elkaar iedere zondag in het Catshuis zaten aan te kijken. Hier in Thailand zag je ook maatregelen, maar nergens zoveel bestuurslagen die naar elkaar wezen zodra een regel niet uitvoerbaar bleek. Benieuwd of iemand nog uitlegt waarom adviezen die eerst tijdelijk waren later bijna automatisch beleid werden.