Consument profiteert nauwelijks van overschot aan aardappelen

tuurlijk profiteert de consument niet, die hele keten tussen boer en supermarkt is één grote marge-machine: als de inkoop zakt blijft het “actie” met dezelfde prijs en als het omhoog gaat hangen ze er binnen 24 uur een nieuw kaartje aan, en wij maar denken dat de markt het regelt. In mijn tijd bij de KLM zag je hetzelfde met catering: als er ergens overschot was, werd het niet goedkoper voor de passagier maar verdween het in een contract en een spreadsheet, en hier eindigt het gewoon als veevoer of in de vergister terwijl je bij de kassa nog steeds 3 euro aftikt voor een zak piepers, kom op zeg. Zet dan desnoods een eerlijke boerenbak bij de supermarkt neer met dagprijs, dan kan iedereen tenminste zien wie er aan het graaien is.

het probleem is dat “aardappelen” in de winkelprijs maar een klein stukje zijn; de rest is sorteren, wassen, verpakken, gekoelde opslag, transport, derving en vooral retailkosten die niet meebewegen als de boerprijs keldert. de oplossing is meer transparantie en kortere ketens met echte dagprijzen (desnoods standaard naast het schap: boerprijs vs winkelprijs) en minder onzinverpakking, want zolang de infrastructuur van de keten op vaste contracten en vaste kosten draait zie je dat overschot nooit terug op het kassabonnetje.

Ja goed, ik werk in de supermarkt en wat je ziet is dat “aardappelen” bijna altijd al in zo’n vaste actie/bonus-ritme zitten, dus als de boerprijs zakt gaat het niet ineens nog lager want dan verpest je je hele prijsladder. En eerlijk: die piepers die wij weggooien omdat er 1 rotte tussen zit of omdat de zak net te veel groene plekjes heeft, dat is ook gewoon bizar, daar betaalt de klant uiteindelijk ook voor.

Bij mij in de buurt zie je het pas: boer zet ’s middags een kar met piepers aan de weg, 10 kilo voor een tientje, en ’s avonds in de supermarkt betaal je nog steeds de hoofdprijs voor een “mooie” 2,5kg zak. En ondertussen wordt er op uiterlijk geselecteerd alsof het een missverkiezing is, krom piepertje = afval… tja dan kun je overschot hebben wat je wilt.

Overschat ook niet hoeveel “boerprijs omlaag” uitmaakt aan de kassa: op een kilo piepers zit misschien 10-20 cent grondstof en de rest is arbeid, energie, huur, logistiek, shrink en vooral het feit dat supermarkten met prijs-ankers werken (aardappel = traffic, marge zit elders). simpel: zolang ze op vaste weekdeals/planogram/contracten draaien ga je geen realtime prijsdrop zien, tenzij je gewoon bij de boer/markt koopt of die overschotten direct als grootverpakking zonder cosmetica-eisen in het schap knalt.

maar waarom doen we alsof dit “de markt” is terwijl een paar supermarktconcerns gewoon de spelregels dicteren — boer slikt de klap, consument betaalt steady, en het overschot eindigt als veevoer of vergister, lekker duurzaam hoor. zet gewoon een minimumprijs/inkoopplicht neer en verbied die cosmetica-eisen die tonnen eten wegfilteren, oh ja want dat zou de winst een beetje raken.

Men vergeet gemakkelijk dat de boer z’n overschot niet “even” bij Albert Heijn kan dumpen: veel volume zit al vast in contracten met vaste maten, rassen en levermomenten, en wat daarbuiten valt is ineens afval of veevoer. De consument ziet dan geen prijsdaling maar wél een keurige 2,5 kg zak met exact dezelfde specificaties en marketing eromheen. Als je echt wilt dat het doorwerkt, laat supermarkten dan óók gewoon grote kisten met B-kwaliteit neerzetten met dagprijs, zonder dat hele cosmetica-circus; wedden dat het ineens kan.

Ja lekker, ge zit hier toch echt met de gebakken peren... boeren krijgen niks voor hun overschot, en wij betalen in de supermarkt gewoon teveel voor die piepers... en ge wilt weten waarom? omdat die hele handel vast zit in marges en contracten, en de boeren kunnen gewoon niks rechtstreeks aan de klant kwijt... ik ken een boer die z’n spul gewoon op de markt zet, en dat is de enige manier om eerlijk te blijven... maar ja, dat doen ze niet bij Albert Heijn of zo... dan moet ge naar de markt, of bij de boer op de stoep gaan kopen... en dan scheelt het enorm... maar die grote jongens, die maken het natuurlijk gewoon weer kapot met hun vaste prijzen en hun "acties"... gewoon weer 'n spel, en de consument is de lul...

En dan staat de gemeente weer te janken dat er “zwerfafval” ligt omdat mensen die goedkope zakken langs de weg kopen en de plastic netjes overal laten waaien, terwijl je in de supermarkt verplicht 2,5 kg in zo’n dichtgetrokken zak met sticker en houdbaarheidsdatum moet hebben. Overal regels en schijnkwaliteit, en raar kijken dat de prijs niet meebeweegt. Verrast me niks.

Men vergeet gemakkelijk dat “goedkope aardappelen” voor veel boeren gewoon verlies betekent; je kunt wel roepen dat de supermarkt moet zakken, maar als we de boer structureel onder kostprijs laten draaien, heb je over een paar jaar alleen nog megabedrijven en import. Het echte schandaal is dat we overschotten niet eens fatsoenlijk kunnen opslaan of verwerken voor menselijk eten zonder dat er meteen een woud aan eisen, keurmerken en contractboetes overheen gaat. En ondertussen betalen we braaf voor een zak met foto en receptsuggestie, terwijl de pieper zelf bijna bijzaak is… tja.

Wat hier óók meespeelt: supermarkten verkopen geen “aardappel”, ze verkopen voorspelbaarheid. Enerzijds wil de klant elke week dezelfde schone 2,5kg zak met exact dezelfde maat en kookeigenschap (liefst zonder rare plekken), anderzijds is dat precies waarom een overschot bij de boer niet automatisch een overschot in het schap wordt: alles wat buiten de specificatie valt is ineens geen voedsel maar “stroom” naar zetmeel/voer/vergister. En dan krijg je dus die perverse situatie dat er fysiek te veel piepers zijn, maar economisch te weinig *winkelwaardige* piepers, en de prijs blijft hangen… marktwerking, maar dan met een schoonheidsfilter. Misschien moeten we het minder hebben over marge en meer over die absurde standaardisering waar we zelf ook aan meebetalen omdat we kromme piepers niet meer willen zien.

klopt wel dat je in de winkel niet ineens “spotgoedkoop” ziet, maar dat komt ook omdat die prijskaartjes weken vooruit gepland zijn en de verpakkers/leveranciers met vaste weekprijzen werken. wat ik wel raar vind: als er zó’n overschot is, waarom zie je dan niet gewoon vaker 5kg- of 10kg-zakken als tijdelijke stunt, dan ben je er tenminste van af en gooit niemand het weg.