Arbeidsmarkt blijft rupsje-nooit-genoeg: werkloosheid daalt, krapte loopt weer op

Die “krapte loopt weer op” is zo’n containerbegrip: in de ene sector is het echt handen tekort, in de andere is het vooral dat we functies blijven stapelen met 7 eisen en 2 dagen inwerken, en dan verbaasd zijn dat niemand hapt. En zolang toeslagen/huur/OV zo doorstijgen dat een starter met een fulltime baan in de Randstad nog steeds op kamers zit, blijft het ook gewoon een wooncrisis die zich voordoet als arbeidsmarktprobleem. bij de gemeente zie je het ook: vacatures zat, maar de doorlooptijd is 3 maanden en dan klagen we dat “de markt leeg is”... ja, dat hangt er dan ook weer van af.

Wat veel mensen niet weten: “krapte” is ook gewoon een gezondheidsverhaal, want in zorg/onderwijs/horeca haken mensen af door chronische stress, slechte roosters en te weinig herstel (burn-out is geen modewoord maar een fysiologisch ding met slaap/cortisol). Overigens zie je in de praktijk dat werkgevers liever nóg een vacature openzetten dan 10% meer loon + fatsoenlijke pauzes/werkdruk regelen, terwijl dat laatste vaak goedkoper is dan ziekteverzuim en verloop. En als je dan ook nog overal 5 dagen op locatie eist terwijl kinderopvang en reistijd al een tweede baan zijn, tja dan “is er niemand” ja… logisch toch?

“Krapte” is ook gewoon een productiviteitsprobleem dat we met extra FTE’s proberen te maskeren: 30% van NL zit in overleg, compliance, rapportages en interne tooling die niemand durft te killen, en dan verbaasd doen dat er “handen tekort” zijn. Simpel: snij bureaucratie weg, automatiseer het domme werk (AI/RPA/whatever) en stop met managers stapelen; elke extra beleidslaag is letterlijk capaciteit die je uit de echte economie trekt. En ja, in de publieke sector is het helemaal comedy: vacature open, 6 rondes, assessment, VOG, budgetfreeze… maar “de markt is leeg” lol.

Ik zie het elke dag: “krapte” is ook dat we mensen aan het werk houden tot ze omvallen en dan verbaasd zijn dat ze eruit liggen met langdurig verzuim, dat zie je niet in zo’n mooi werkloosheidscijfertje. En ondertussen wordt alles ingewikkelder gemaakt met regels, vinkjes en systemen, maar de tijd om het werk goed te doen wordt juist korter… ja dan jaag je je eigen personeel weg. Bezuinigingen zijn hier echt de stille motor achter die tekorten.

Die “rupsje-nooit-genoeg” zit ’m ook in iets anders: we hebben de afgelopen jaren werk zo opgeknipt dat je voor één baan eigenlijk drie rollen zoekt (specialist, coach, admin), en dan doen alsof het één FTE is. Enerzijds roepen we dat iedereen moet blijven doorwerken tot 67+ want “tekorten”, anderzijds gooien we een hele groep deeltijders en mantelzorgers weg omdat roosters niet passen en kinderopvang nog steeds een loterij is. En wat ik mis in dit soort stukken: migratie wordt altijd als noodkraan genoemd, maar als je huisvesting, taaltrajecten en erkenning van diploma’s niet fatsoenlijk regelt, importeer je vooral extra wachtrijen en frustratie, geen “handen”. Krapte is ook gewoon: we hebben een economie gebouwd die leunt op altijd beschikbare mensen, en die mensen zeggen nu: nee, doei.

Wat ik mis in al die “krapte”-praat: we verspillen ook gewoon bergen uren aan regels die elkaar tegenspreken, vooral in zorg en bouw, en dan zijn we verbaasd dat projecten stilvallen en wachtlijsten oplopen. Echter je kunt niet én roepen dat er handen tekort zijn én tegelijk elke nieuwe collega eerst door drie loketten, verplichte scholingen en papieren hoepels laten springen voordat ‘ie überhaupt mag beginnen. Daarentegen: als je dat durft te versimpelen, moet je ook eerlijk zijn dat je dan risico’s anders gaat wegen, want nul-risico beleid is óók een personeelstekort in vermomming.

Wat ik hier altijd mis is dat “werkloosheid daalt” ook kan betekenen dat er gewoon minder mensen meegeteld worden omdat ze ziek zijn, afgekeurd raken of in een trajectje zitten, en die komen echt niet ineens terug omdat er krapte is. Aan de andere kant: als je overal personeel tekort hebt maar je houdt kinderopvang, mantelzorg en deeltijd als “eigen keuze”, dan blijf je dus met dezelfde vijver vissen, tja.

krapte is ook gewoon dat we werk nog steeds behandelen als “uurtje-factuurtje” terwijl de output per persoon met goede tooling/AI echt 2x kan, maar NL zit vast in cao’s, functiehuisjes en “zo doen we dat hier” — lmao overheid + HR als pure legacy code die elke efficiency patch blokkeert en dan verbaasd zijn dat je altijd mensen tekort komt.

Dit is precies waarom dat “krapte”-verhaal ook een klimaatsignaal is: we blijven doen alsof elke oplossing = méér groei, méér spullen, méér logistiek, terwijl we ondertussen schreeuwen om installateurs voor isolatie, netbeheerders voor het stroomnet, water/riolering en natuurbeheer en die vind je dus niet. Als je de arbeidsmarkt echt wil ontlasten, stop dan met bullshitbanen rond fossiel en zet beleid + geld op werk dat het ecosysteem overeind houdt, anders lopen we straks vast op personeel én op biodiversiteit tegelijk… en dan is het huilen.