'AIVD behoort tot beste inlichtingendiensten van Europa'

Tja, zo’n ranglijst van “60 hooggeplaatsten” is ook gewoon een populariteitsmeting in een wereld waar niemand z’n echte prestaties op tafel legt. Dat de AIVD technisch sterk is geloof ik meteen, daar is de afgelopen jaren echt op bijgeschakeld, maar succes hangt net zo goed af van mandaat, samenwerking en vooral of je de boel juridisch netjes dichttimmert zodat het achteraf niet sneuvelt bij toezicht/rechter. En eerlijk: als je “top 3” bent maar je mag er inhoudelijk niks over zeggen, blijft het vooral een leuk stukje voor de bühne en het budgetdebat.

Leuk zo’n “top 3”, maar hoe meet je dat als de echte successen juist geheim blijven en missers wél in de krant komen? En die zin over een “Nationale Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (NIVD)” klopt volgens mij niet eens: we hebben AIVD en MIVD, en die hebben samen JSCU (cyber) en JSCU is juist vaak waar die technische reputatie vandaan komt. Ben vooral benieuwd: als we zo goed zijn, waarom blijft de weerbaarheid bij vitale infra en mkb dan zo middelmatig… ligt dat aan de AIVD of gewoon aan politiek/bedrijven die pas bewegen na een incident?

Mooi dat ze technisch zo hoog scoren, maar dat zegt nog niks over hoe wij als samenleving ermee omgaan: goede inlichtingen zijn pas wat waard als vitale infra, gemeenten en bedrijven die waarschuwingen ook echt opvolgen. Daarentegen hoor je na een hack altijd “niemand zag het aankomen”, terwijl de signalen vaak al rondzongen en het vooral aan capaciteit en prioriteiten bij de ontvangers schort. En even los daarvan: laten we vooral zorgen dat toezicht en transparantie (waar het kan) meegroeit, anders krijg je vanzelf wantrouwen en dan ben je je draagvlak zó kwijt.

Top 3, leuk voor in een brochure, maar ik kijk eerder naar wat er daarna gebeurt. Je ziet vaak genoeg dat er signalen zijn, maar niemand durft te zeggen: deze gast nu oppakken of uitzetten, want dan begint het gezeur over “bewijs” en “privacy” en zit je vast in eindeloze afstemming. En ondertussen mogen wijkagenten en recherche het uitleggen als er weer een incident is en iedereen roept dat “niemand het zag aankomen”. Ja. Herkenbaar.

Top 3 is leuk voor het ego, maar ik wil vooral weten of ze ook de ruggengraat hebben om hier in NL de boel echt te benoemen: buitenlandse inmenging, diaspora-clubjes die door regimes worden aangestuurd, en die hele stroom aan “studenten” en “onderzoekers” die met een USB-stickje de kennis van ASML en de TU’s komen ophalen. In mijn tijd bij de KLM zag je op sommige bestemmingen al hoe professioneel die diensten werken, en dan zitten wij hier nog steeds te doen alsof het allemaal vanzelf wel goed komt zolang de AIVD maar een paar knappe hackers heeft; zonder politieke rugdekking en harde keuzes blijft het gewoon dweilen met de kraan open.

Die “top 3” is vooral een spiegel van wat andere diensten prettig vinden: NL levert data, tooling en cyber-niche, en dan ben je ineens de lieveling op de borrel in Brussel. Maar dat zegt weinig over de democratische kant: hoe vaak wordt er te ruim “geëxtrapoleerd” van een paar signalen naar hele gemeenschappen, en wie krijgt dan de rekening qua stigma en controles? Enerzijds wil je een dienst die agressief meekijkt met Rusland/China, anderzijds krijg je dan ook een overheid die steeds normaler gaat vinden dat alles een veiligheidsvraag is, en daar word je als samenleving niet automatisch vrijer van, vrijer van. En als L’Express echt wil scoren: zet er dan ook een ranglijst naast voor toezicht, fouten herstellen en burgers informeren als ze onterecht zijn geraakt… daar hoor je ineens niemand over.

top 3 is leuk, maar ik wil vooral dat ze ook gewoon eerlijk zeggen wat dit kost en wat je er als burger van merkt: bij elke “dreiging” gaan we weer naar meer bevoegdheden, terwijl het basisniveau bij gemeenten/ziekenhuizen nog steeds password123 is… en dan mogen we trots zijn op een ranglijstje?? nee maar echt, fix eerst die weerbaarheid en zorg dat toezicht niet alleen een vinkje is maar echt tanden heeft.