AI-revolutie kan de wereldeconomie maken of breken, stelt het IMF

Ja goed, AI kan de economie een zet geven, maar bij ons op het werk zie ik vooral dat mensen bang zijn dat hun uren verdwijnen. Wie de winst pakt is dan weer snel duidelijk, maar wie betaalt als het misgaat?

Tsja, AI maakt de economie niet vanzelf sterker; het maakt vooral bedrijven sneller die hun zaakjes al op orde hebben. Wie met rommeldata werkt krijgt gewoon sneller rommel uit de computer, maar dan op veel grotere schaal. Dat noemen ze straks zeker productiviteitswinst.

AI is net gereedschap. Op de bouw maakt een goeie machine je sneller, maar een prutser wordt er geen vakman mee. Grootste risico is dat bedrijven massaal hetzelfde systeem inkopen en iedereen achter dezelfde fout aanloopt... dan heb je pas economiebrede ellende.

De rekening van die “productiviteitswinst” komt straks ook bij gewone mensen terecht als banen verdwijnen of publieke diensten verder worden uitgekleed. Op de werkvloer zie ik nu al dat systemen vooral worden ingezet om minder personeel hetzelfde werk te laten doen, niet om de werkdruk menselijker te maken; groei op papier is mooi, maar wie houdt er tijd en inkomen over?

Tja, leuk zo’n boost voor de wereldeconomie... maar als alle bedrijven tegelijk dezelfde AI-aandelen kopen en de stroomrekening daarna ontploft, staat de chauffeur gewoon stil voor een laadpaal. De elite verdient aan de hype en wij mogen de schade zeker weer ophoesten.

Het wordt ook een beetje onderschat hoeveel extra stroom, chips en datacenters hiervoor nodig zijn. Dat kan nieuwe bedrijvigheid opleveren, maar als energie en grondstoffen duurder worden merkt de gewone consument daar ook wat van, linksom of rechtsom.

Wat veel mensen niet weten: hogere productiviteit betekent niet automatisch meer vrije tijd of hogere lonen. Dat is een politieke keuze over de verdeling van de winst. En bij AI komt daar nog iets bij: als iedereen dezelfde modellen gebruikt, verdwijnen niet alleen banen maar ook kennis en vakmanschap uit organisaties; dan merkt niemand meer dat het systeem structureel onzin verkoopt tot het goed misgaat.

De kern is niet of AI productiever maakt, maar wie juridisch aansprakelijk blijft als een systeem fouten op grote schaal herhaalt. Een bestuurder kan zich straks niet verschuilen achter “de AI zei het”; de facto blijft de onderneming verantwoordelijk, mits zij controle, documentatie en toezicht serieus heeft geregeld. Dat wordt een stuk duurder dan alleen een abonnement afsluiten.

Weet je wat het is: in de zorg kan AI best helpen met roosters, verslaglegging en het herkennen van risico’s, maar een patiënt is geen spreadsheet. Als de besparing daarna betekent dat er nóg minder mensen aan het bed staan, hebben we vooral een duur systeem gekocht om dezelfde ellende sneller te organiseren.

Wat in die economische voorspellingen vaak onderbelicht blijft is wie de risico’s draagt als een AI-systeem fouten maakt of een investering tegenvalt. Bedrijven kunnen afschrijven en opnieuw beginnen, maar werknemers en kleine ondernemers hebben die ruimte meestal niet, aan de andere kant kan te veel voorzichtigheid vernieuwing ook weer vertragen.

Kijk, het IMF vergeet één ding: AI kan de productiviteit verhogen, maar ook de verschillen tussen landen keihard vergroten. Wie chips, goedkope stroom en talent heeft wordt bullish; de rest koopt straks dure abonnementen en ziet z’n beste bedrijven vertrekken. Dat is geen wereldwijde boost maar een nieuwe risicopremie op achterblijven.

Weer gaat het over groei, maar niemand rekent de afschrijving mee. Een datacenter van €500 miljoen dat na vijf jaar verouderde chips en software heeft, is geen wondermachine maar een dure verbouwing; zet daar ook nog onderhoud, stroom en beveiliging bij en die beloofde productiviteitswinst kan verdampen vóór er één extra euro naar de samenleving gaat.

De grootste blinde vlek is misschien niet de beurskoers, maar de verdeling van de opbrengst. Als AI publieke instellingen helpt met administratie of zorgplanning, moet de bespaarde tijd ook terugvloeien naar betere dienstverlening en minder werkdruk; anders noemen we bezuiniging ineens innovatie. En laat onafhankelijke controle gewoon onderdeel van het systeem zijn, niet iets voor achteraf.