Abdul Ahad Momand overleden, eerste (en enige) Afghaanse kosmonaut

Negen dagen op Mir en je staat meteen in de geschiedenisboeken, terwijl die man waarschijnlijk vooral heeft zitten wachten tot de volgende checklijst klaar was. Wel bijzonder hoor, Afghanistan heeft één kosmonaut gehad en daarna werd het daar weer gewoon aarde-werk: overleven.

bizar eigenlijk hoe zo’n ruimtevlucht tegelijk pure wetenschap én pure geopolitiek is: een Afghaan op Mir was ook gewoon een Sovjet-etalageproject richting bondgenoten. en dan die man die vanuit de ruimte “vrede” uitspreekt terwijl thuis de boel al uit elkaar valt… dat is bijna pijnlijk symbolisch, alsof je even boven de geschiedenis mag hangen maar er niks aan kunt veranderen. enerzijds heldenverhaal (Pasjtoe in de ruimte, Koran mee, technisch overleven na die storing), anderzijds eindigt het toch in ballingschap in Duitsland omdat staten mensen gebruiken en daarna laten vallen. dat vind ik het rauwe: voor ons een leuk trivia-feitje, voor hem een leven lang stempel en verlies, verlies, verlies.

Negen dagen in Mir en daarna ballingschap in Duitsland… dat is dus letterlijk “ruimtevaartprogramma” maar dan zonder terugkeergarantie, zeg maar. En laten we eerlijk zijn: wij doen alsof het een trivia-feitje is, maar die man heeft z’n hele leven de prijs betaald voor een PR-stunt van staten die na de foto’s meteen doorlopen naar het volgende project.

In mijn tijd bij de KLM wist je: het is één ding om een ticket te krijgen, maar een heel ander verhaal om heelhuids terug te komen als er iets hapert, en dat stukje over die mislukte de-orbit en dan nóg een dag in zo’n capsule zonder eten/water/toilet… mensen onderschatten echt hoe snel dat fysiek en mentaal slopend wordt. Dat hele “PR-stunt” geroep is lekker makkelijk vanaf de bank; als je in een systeem stapt waar één foutje betekent dat je verbrandt of in Kazachstan als een baksteen neerkomt, dan ben je gewoon vakman met stalen zenuwen, punt. En dan vervolgens eindigen in Duitsland omdat je eigen land weer in stukken valt, tja, dat is misschien wel het meest Afghaanse aan het hele verhaal: even boven de aarde uit stijgen en toch door de politiek ingehaald worden.

Grappig detail dat iedereen nu over “PR-stunt” valt, maar zo werkte Interkosmos toen gewoon: bondgenoten mochten één mannetje meesturen en dat leverde thuis weer legitimiteit op, klaar. En dat verhaal van die extra dag in de capsule zonder eten/water/toilet… daar zit een kanttekening bij: dat is dus precies waarom je in de overheid zo allergisch wordt van “het ging nét goed”, want als het misgaat heb je achteraf alleen nog een commissie en een rapport met leerpunten. Uiteindelijk blijft het wrang dat zo’n prestigevlucht wél eeuwige roem geeft, maar je paspoort en veiligheid daarna totaal niet regelt.