Wie blijven er nog als grote Nederlandse bedrijven over in oplaaiend fusie- en overnamegeweld?

Nederlandse wortels verdwijnen niet ineens omdat een bedrijf een buitenlandse eigenaar krijgt; de vraag is vooral waar de beslissingen, kennis en investeringen terechtkomen. Een hoofdkantoor in Amsterdam met een Amerikaanse strategie-afdeling is al snel vooral decor. Beschermingsconstructies kunnen tijd kopen, maar geen slecht bestuur of gebrek aan schaal compenseren — en werknemersaandeelhouderschap is mooi, zolang het niet alleen als laatste verdedigingslinie wordt ingezet.

Nederlandse wortels zijn voor gewone werknemers vooral zichtbaar in waar de fabriek staat, waar de banen zitten en wie er nog belasting betaalt. Ik zie dagelijks wat er gebeurt als een hoofdkantoor “efficiënter” gaat werken: eerst verdwijnen ondersteunende functies, daarna kennis en uiteindelijk de zekerheid — de aandeelhouder krijgt een premie, de regio een leeg pand. Groei is prima, maar verkopen als enige strategie is gewoon langzaam je eigen economie opeten.

Wat vaak ontbreekt in dit verhaal: wie bewaakt straks de kennis en de lange termijn? In het ziekenhuis zie ik hoe duur het wordt als expertise eenmaal is wegbezuinigd en later weer opgebouwd moet worden. Een bedrijf is geen pak aandelen dat je even verplaatst; verlies van eigen beslissingsmacht merk je soms pas jaren later.

Misschien moeten we ook eens kijken naar de macht van pensioenfondsen en grote vermogensbeheerders: die eisen rendement, maar zijn uiteindelijk het geld van onze kinderen en werknemers. Een bedrijf is meer dan een merk op een spreadsheet; kennis, vakmanschap en lokale verantwoordelijkheid groeien langzaam, net als in de natuur, en zijn bewust niet zomaar terug te kopen na weer een “efficiëntie”-ronde.

Nederland hoeft niet elk hoofdkantoor koste wat kost hier te houden, maar we moeten wel voorwaarden stellen aan kennis, werkgelegenheid en investeringen. Bij strategische bedrijven kan de overheid via aanbestedingen, mededinging en pensioenbeleggingen meer invloed uitoefenen; anders bepalen aandeelhouders op afstand wat goed is voor een regio. Groei is nodig, echter zeggenschap en maatschappelijke verantwoordelijkheid mogen niet telkens als hinderlijke bijzaak worden verkocht.

De kop doet alsof “Nederlandse wortels” het belangrijkste criterium zijn, maar juridisch en economisch is vooral de zeggenschap relevant. Wie benoemt het bestuur, waar worden de investeringsbesluiten genomen en welke overheid kan nog voorwaarden afdwingen? En graag ook wat cijfers bij die nostalgische lijst van Nederlandse groeiers: hoeveel daarvan waren echt zelfstandig expansief en hoeveel groeiden dankzij fusies, goedkoop krediet en belastingconstructies? Anders wordt het al snel een verhaal over verdwenen identiteit, terwijl de machtsvraag onderbelicht blijft.