Wat zijn de gevolgen van laaggeletterdheid op de werkvloer?

Weer zo’n probleem dat jaren is genegeerd en nu “spannend” wordt gemaakt met PISA-cijfertjes, terwijl je op de werkvloer allang ziet wat er misgaat: verkeerd ingevulde formulieren, veiligheidsinstructies niet snappen, fouten in orders en dan maar extra controlelagen erop. Dat kost bedrijven zo een paar procent productiviteit en bij 100 man personeel praat je al snel over €200.000 per jaar aan faalkosten en verzuim, maar nee hoor, we gaan liever nóg een projectgroep en een “taalcoachpilot” optuigen. en ondertussen blijven die brieven van overheid en HR gewoon op B2/C1-niveau, succes ermee.

Juridisch gezien zit er nog een laag onder “productiviteit”: werkgevers digitaliseren alles en leggen de bewijslast bij de medewerker (e-learning, VGM-instructies, werkinstructies in portals), en als die het niet kan lezen/klikken krijg je straks ontslagdossiers met “we hebben het aangeboden, hij heeft niet voldaan”. In casu is dat vaak een papieren werkelijkheid: je kunt iemand niet de facto verantwoordelijk houden voor compliance als je weet dat basisvaardigheden ontbreken, dan heb je als werkgever ook een zorgplicht en scholingsplicht. En reken maar dat de eerste grote schadezaak na een incident precies hierop gaat hangen: wie heeft wat begrijpelijk uitgelegd, en wanneer.

Op de werkvloer zie je vooral dat laaggeletterdheid mensen klein houdt: geen interne cursus durven doen, geen VCA/heftruckcertificaat halen, en dan blijf je hangen in het zwaarste werk tot je lijf het begeeft. Werkgevers roepen “leven lang leren”, echter als je instructies, roosters en HR-gedoe alleen via apps en portals gaan, duw je een groep gewoon de uitval in. Maak taalhulp net zo normaal als een BHV-training en schrijf die werkinstructies eens op B1, daarentegen moet je dan ook accepteren dat dat tijd kost en niet “erbij” kan voor de voorman.

Ik zie het elke dag in het ziekenhuis: mensen die wél kunnen werken maar vastlopen op één briefje of een appje, en dan slikken ze hun medicatie verkeerd of komen ze te laat omdat ze het “portaal” niet snappen. En op de werkvloer krijg je precies dat: bijna-incidenten, schaamte, en iedereen doet alsof het “onwil” is terwijl het gewoon niet te lezen is. Dan bezuinigen we op bibliotheken, praktijkonderwijs en taallessen en staan we verbaasd dat verzuim explodeert… ja joh.

Feit is: laaggeletterdheid zie je in de spreekkamer vaak terug als stressklachten, slecht slapen, hoofdpijn en uiteindelijk burn-out, omdat mensen de hele dag aan het compenseren zijn en bang zijn om door de mand te vallen. Dan krijg je ook eerder fouten met medicatie, verzuimformulieren of re-integratiebrieven, en hoppa je zit in een vicieuze cirkel met bedrijfsarts, UWV en boetes waar je al helemaal niks van snapt. Maak werkprocessen gewoon taalarm waar het kan, met pictogrammen en korte checks, dat is óók veiligheid en preventie, niet alleen onderwijsbeleid.

Ik merk gewoon dat het niet alleen “lezen” is maar ook je rechten op je werk: cao, loonstrook, overuren, contractverlenging, verzuimregels… als je dat niet snapt teken je te makkelijk of je laat geld/uren liggen en dan krijg je gedoe en wantrouwen terwijl het eigenlijk gewoon onbegrip is. En HR denkt dan al snel: die is lastig of liegt, terwijl die persoon vooral bang is om dom gevonden te worden.

en wat niemand noemt: laaggeletterdheid vreet ook aan het “samen werken” zelf, want als je je schaamt ga je geen vragen stellen, je gaat ja-knikken en dan krijg je roddel, irritatie en een team dat elkaar niet meer vertrouwt terwijl iedereen eigenlijk gewoon z’n best doet. maak het normaal dat je iets mag laten uitleggen zonder dat er gelachen wordt, dan krijg je meteen meer veiligheid én meer liefde en verbinding, hoop dat werkgevers dat eens durven neerzetten.