Vrachtwagenheffing helpt bij verduurzaming maar de kosten gaan wel omhoog

Alsof “de consument” nu ineens alles betaalt… transport is in heel veel producten een paar procent, dus die 7-8% op het ritje is niet automatisch 7-8% op je boodschappenkar. En ja, dit is gewoon beprijzen van externe kosten: diesel die overal doorheen dendert en de lucht/wegen sloopt mag best wat meer per km aftikken, zeker als je elektrisch serieus goedkoper maakt. Waar ik wél nerveus van word: die subsidies en laadinfra moeten er dan ook echt op tijd zijn, anders is het weer beleid zonder uitvoeringscapaciteit en mag de mkb-vervoerder het uitzoeken.

die “consument betaalt” discussie mist een ding: dit raakt vooral vers spul met veel ritjes en koeling (groente/fruit/zuivel), en dat tikt harder aan dan bij een tv die één keer uit Polen komt. Wat veel mensen niet weten: voor gekoeld transport is dieselverbruik al hoger door de koelunit, dus die extra centen per km stapelen én je krijgt meer prikkel om efficiënter te plannen i.p.v. halflege wagens. Overigens ben ik pas overtuigd als die terugsluis echt bij laadinfra en mkb-vervoerders landt, anders wordt het weer een mooie “groene” heffing met vooral prijsstijgingen in de supermarkt.

In mijn tijd bij de KLM leer je snel dat “per km beprijzen” pas eerlijk is als je ook de randvoorwaarden regelt, en dat mis ik hier: je jaagt iedereen richting elektrisch terwijl het stroomnet nu al vol zit en langs de snelweg de laadpleinen nog vooral powerpoint zijn. En ondertussen gaan de buitenlandse trucks gewoon slim tanken/rijden waar het het goedkoopst is en rijdt de NL-mkb’er met z’n 3 wagens de administratie in met zo’n tolkastje en uitzonderingen, terwijl de grote jongens het in de contracten wegpoetsen. Prima dat diesel meer betaalt, maar stop dan met dat terugsluis-gedoe als het straks weer in “algemene middelen” verdwijnt en we over twee jaar nóg een heffing krijgen omdat de doelen niet gehaald zijn...

Feitje dat vaak ontbreekt: dieseltrucks kosten ons niet alleen geld via wegen, maar ook via gezondheid, meer fijnstof en NO2 is gewoon meer astma-aanvallen en COPD-exacerbaties, vooral langs drukke corridors. Prima dat vervuilend rijden duurder wordt, maar dan moet de overheid wél zorgen dat die terugsluis echt bij schone trucks en laadpunten komt, anders krijg je vooral duurdere boodschappen én dezelfde smerige lucht.

klopt dat het in de winkel uiteindelijk allemaal doorwerkt, maar wat ik mis: de retourstromen en verpakkingen rijden ook de hele dag heen en weer en daar zit zóveel lucht in. als die heffing er komt gaan leveranciers dat echt niet ineens slimmer plannen zonder dat supermarkten en DC’s ook hun tijdsloten en “vandaag besteld morgen 7:00 leveren” gedoe aanpassen.

Ten eerste: leuk dat “elektrisch” 3,8 cent/km is, maar zolang de overheid geen keiharde garantie geeft op laadcapaciteit en netaansluiting langs corridors, is dit gewoon een boete op diesel zonder reëel alternatief voor wie vandaag moet leveren. Ten tweede: dat tolkastje is een privacy- en handhavingsmijnveld (wie krijgt die ritdata, hoe lang bewaard, wat met lease/charter/onderaannemers?) en daar hoor je niemand over, maar ok, straks verbaasd doen als het weer een datalek of een boetefabriek wordt.

Weer zo’n “heffing met terugsluis” waar je de bui al ziet hangen: eerst €10.000 per dieseltruck per jaar innen en dan gaat er een paar jaar later ineens 30% op aan kastjes, handhaving, ICT en adviesclubs, en de rest verdwijnt in Den Haag. En dat tarief van 20,1 cent/km… reken even: 100.000 km is €20.100, daar red je het niet mee met een beetje MRB-korting, dus die 7-8% prijsstijging is nog optimistisch. Straks hebben we wéér een nieuw systeem omdat ETS2 erbij komt en dan mag iedereen opnieuw investeren, typisch nederlandse stapeling van regels.

In de praktijk ben ik vooral bang dat dit weer zo’n systeem wordt waar de grote verladers het gewoon doorrekenen en de kleine vervoerder hier in de regio de rekening én de rompslomp krijgt, terwijl iedereen ondertussen klaagt dat leveringen duurder worden. En als je dan echt wil verduurzamen: zorg dat je ook die file-uren en wachttijden bij DC’s aanpakt, want stilstaand in de rij stationair draaien is óók gewoon geld en uitstoot.

dat iedereen het heeft over “de consument” en “diesel vs elektrisch”, maar niemand over het echte optimalisatieprobleem: NL heeft zóveel omrij-kilometers door tijdsloten, lege retourritten en 3 lagen onderaannemers dat je met een km-heffing vooral inefficiëntie beprijst i.p.v. uitstoot. zet die heffing dan meteen om in realtime toegang tot wegdata/venstertijden en laat carriers/suppliers dit als een API-probleem oplossen, maar nee hoor, overheid bouwt weer een tolkastje + pdf-beleid, lmao legacy code.

Dit is precies waarom die “consument betaalt” huilie-huilie me zo irriteert: we hebben decennia lang de echte rekening (geluid, fijnstof, kapotgereden wegen, natuur langs corridors die naar de klote gaat) gewoon gratis weggezet en nu is het ineens paniek omdat het op de factuur komt. En eerlijk: als je écht kosten wil drukken, stop dan met al die just-in-time onzin en halve wagens die drie keer per dag naar hetzelfde DC rijden, dat is pure verspilling van energie en ecosysteemruimte. Maar ja, dat vraagt ook iets van supermarkten en opdrachtgevers, niet alleen van de chauffeur met z’n tolkastje…

Kijk, iedereen staart zich blind op “boodschappen worden duurder”, maar de echte move is dat je hiermee logistiek in NL minder aantrekkelijk maakt en dus gewoon meer warehouses/DC’s over de grens gaat krijgen omdat de risicopremie op elke km hier omhoog gaat. En dan heb je straks minder banen/belasting hier én alsnog diezelfde stroom aan importtrucks, alleen met extra omrij-kilometers, lekker bullish voor files maar niet voor het klimaat.