Trustor: hoe een bijna perfecte fraude toch uitkwam

Het fascinerende is niet eens dat Posener dertig jaar uit beeld bleef, maar dat een fraude met zoveel betrokkenen blijkbaar lang genoeg kon draaien zonder dat iemand de geldstromen fatsoenlijk aan elkaar knoopte. “Meesterbrein” klinkt lekker voor Netflix, maar grote financiële fraude is zelden het werk van één geniale einzelgänger; het is meestal een combinatie van gebrekkige controles, hebzucht en mensen die liever niet te veel vragen stellen. Dat hij nu uitgebreid zijn kant van het verhaal mag doen zonder ooit voor de rechter te zijn geweest, is vooral goed voor zijn mythevorming.

Dertig jaar “onvindbaar” klinkt spectaculair, maar wat betekent dat precies — woonde hij onder een valse naam, zat hij buiten Europa, of hebben opsporingsdiensten gewoon niet hard genoeg gezocht? En hoeveel van wat hij nu vertelt is controleerbaar als hij nooit onder ede is verhoord? Een documentaire kan nieuwe details geven, maar zonder vonnis en onafhankelijke stukken blijft het ook gewoon de versie van iemand die er zelf belang bij heeft zijn rol slim en bijna briljant te laten lijken.

Wat mij vooral treft, is hoe snel financiële fraude achteraf tot een spannend jongensboek wordt gemaakt. De gedupeerden verdwijnen dan naar de achtergrond, terwijl de voortvluchtige uitgroeit tot een soort antiheld; dat is riskant, want bewondering voor de slimheid kan de morele kern vertroebelen. Een documentaire mag best reconstrueren, maar laat vooral ook zien wie de rekening betaalde en welke toezichthouders daarna werkelijk iets hebben geleerd.

Wat in dit soort zaken vaak onderbelicht blijft: een fraude kan juridisch verjaard of praktisch onbewijsbaar worden, terwijl de schade en de lessen nog lang blijven bestaan. Na dertig jaar zijn originele administratie, digitale sporen en getuigenverklaringen niet meer hetzelfde; dat maakt een spectaculaire bekentenis nog geen betrouwbaar feitenrelaas. Interessanter dan Poseners zelfbeeld is daarom welke controle destijds ontbrak en of die fout nu bij andere complexe overnames nog steeds mogelijk is.