Uitzending RTL Tonight en kritiek van Van Baarle
DENK-Kamerlid Stephan van Baarle heeft in het programma RTL Tonight scherpe kritiek geuit op het bespioneren en onderzoeken van moslimgemeenschappen door gemeenten in de periode dat Islamitische Staat (IS) in Syrië en Irak opkwam. Van Baarle noemde het volgens de uitzending onacceptabel dat een specifieke bevolkingsgroep extra werd gevolgd en vergeleek de aanpak met de toeslagenaffaire, waarbij burgers door de overheid onrechtmatig zijn benadeeld. In zijn optiek leidt het gericht onderzoeken van één gemeenschap tot stigmatisering en ongelijke behandeling.
Aanleiding: uitreizigers en lokale zorgen
In het vorige decennium reisden honderden mensen vanuit Nederland naar Syrië en Irak om zich aan te sluiten bij jihadistische groeperingen, waaronder IS. Schattingen over het aantal zogeheten uitreizigers lopen uiteen, maar het fenomeen leidde in meerdere gemeenten tot zorgen over radicalisering, rekrutering en mogelijke veiligheidsrisico’s. In die context zijn op lokaal niveau initiatieven ontstaan om signalen van extremisme beter in beeld te krijgen. Daarbij ging het onder meer om informatieverzameling en samenwerking tussen gemeenten en partners in het veiligheidsdomein.
Spanningsveld tussen veiligheid en grondrechten
De discussie raakt aan een terugkerend spanningsveld: hoe ver overheden mogen gaan in het monitoren van groepen of netwerken wanneer er sprake is van een verhoogde dreiging. Voorstanders van gerichte aandacht stellen dat risico’s zich soms concentreren binnen bepaalde milieus en dat doelgericht werken noodzakelijk is om capaciteit effectief in te zetten. Tegenstanders waarschuwen dat dergelijke keuzes kunnen uitmonden in etnisch of religieus profileren, met als gevolg dat onschuldige burgers collectief verdacht worden gemaakt en vertrouwen in de overheid afneemt.
Vergelijking met toeslagenaffaire en bredere maatschappelijke reactie
Van Baarle koppelde zijn kritiek aan de toeslagenaffaire door te wijzen op patronen van institutionele vooringenomenheid en het selecteren van groepen als risicocategorie. Die vergelijking is politiek beladen, omdat de toeslagenaffaire draaide om structurele fouten in uitvoering en rechtsbescherming, met grote persoonlijke gevolgen voor gedupeerde gezinnen. In reacties op de uitzending en in het publieke debat wordt daar verschillend over gedacht: sommigen vinden de vergelijking passend vanwege het risico op discriminatoire selectie, anderen wijzen erop dat terrorismebestrijding en fraudebestrijding niet één op één te vergelijken zijn.
Vervolgvragen over proportionaliteit en toezicht
De kwestie roept vragen op over proportionaliteit, transparantie en toezicht: welke instrumenten zijn ingezet, op basis van welke signalen, en hoe is geborgd dat maatregelen niet verder gingen dan noodzakelijk. Ook speelt de vraag hoe gemeenten en veiligheidsdiensten voorkomen dat brede gemeenschappen verantwoordelijk worden gehouden voor de daden van een kleine groep. Het debat over radicalisering, preventie en burgerrechten blijft daarmee actueel, zeker nu de maatschappelijke gevoeligheid rond discriminatie en overheidsoptreden de afgelopen jaren is toegenomen.
toeslagenaffaire erbij slepen is wel heel makkelijk scoren hoor. In die IS-jaren stond half NL op scherp en als er signalen zijn in een wijk ga je daar kijken, niet bij de vogelvereniging in Loosduinen. Natuurlijk moet het netjes, proportioneel en met toezicht, maar doen alsof het “een hele bevolkingsgroep” was is ook lekker kort door de bocht.
toeslagenaffaire erbij trekken is echt appels met peren hoor… in die IS-tijd was iedereen zenuwachtig en als er gedoe in een wijk speelt ga je daar kijken ja, niet bij de postduivenclub. Van Baarle doet alsof heel moslim-nl bespioneerd werd, beetje dramaqueen gedoe.
toeslagenaffaire is echt wat anders: daar werden onschuldige gezinnen kapotgemaakt door een systeemfout, hier ging het om concrete dreiging en uitreizigers. Maar “moslims bespioneren” als brede aanpak is ook dom, dan jaag je juist mensen weg bij hulp en signalering (en dat zie je in de praktijk ook). Doe het op gedrag en harde aanwijzingen, met toezicht, niet op afkomst of geloof.
toeslagenaffaire erbij sleuren is echt goedkoop scoren. In die IS-jaren had je concrete uitreizigers en ronselaars, dan ga je dus gericht kijken waar die signalen zitten, zo werkt veiligheid nou eenmaal. Maar als gemeenten hele “moslimgemeenschappen” als blok gaan monitoren zonder harde aanwijzingen, dan is dat óók gewoon lui beleid en jaag je precies de mensen weg die je nodig hebt voor info en preventie. doe op gedrag en netwerken, met fatsoenlijk toezicht, niet op geloof als snelkoppeling.
toeslagenaffaire erbij trekken is echt goedkoop scoren, daar werden mensen kapotgemaakt door de staat zonder dat ze iets gedaan hadden. In die IS-tijd had je uitreizigers en ronselaars, dan ga je kijken waar de signalen zitten, punt. Maar als gemeenten gewoon “de moslims” gingen volgen omdat dat lekker makkelijk is, dan is dat ook lui en gevaarlijk beleid en jaag je juist de normale mensen weg die je nodig hebt.