Pragmatische jurist Brigit Toebes (1969-2026) liet zich niet begrenzen

Energie liegt niet: als je ziet hoeveel “vrijheid” er zogenaamd is maar ondertussen overal suiker, alcohol en tabak je systeem in worden geduwd, dan is dat geen vrije keuze meer maar een industrie die op verslaving vibreert. Mooi dat Toebes dat mensenrechten-frame durfde te pakken, want westerse geneeskunde blijft vaak hangen in pleisters plakken terwijl de bron (commercie die aan je levensenergie trekt) gewoon door mag gaan. En die app die ze zelf liet bouwen om mee te kunnen doen… dat is echt heel-wording, niet zielig doen maar je plek innemen, respect.

Respect voor Toebes, vooral omdat ze niet bleef hangen in “voorlichting” maar de macht van die industrieën juridisch durfde te raken. echter als je alles meteen als mensenrechtenschending framet, krijg je ook snel een loopgravenoorlog en gaan gemeenten/verenigingen (sportkantine!) weer de rekening betalen, daarentegen kun je met slimme regels aan de aanbodkant wél echt verschil maken: geen marketing op kinderen, prijsprikkels, en rook/alcoholvrij waar kwetsbaren zijn. Benieuwd wie haar werk nu oppakt, want zonder doorzetters aan de andere kant van de tafel wint de lobby het weer.

Feit is dat je in de spreekkamer ziet hoe weinig “vrije keuze” er overblijft als iemand eenmaal verslaafd is aan nicotine of alcohol, dat is gewoon een hersenziekte met een hele dikke marketinglaag eromheen. Mensenrechten-frame klinkt groot, maar het dwingt wél af dat je het niet alleen bij voorlichting en eigen schuld houdt, zeker bij kinderen die al vanaf hun 12e worden getarget. En die sportkantine-discussie: verenigingen zijn niet heilig, we vinden het ook normaal dat je geen sigaretten meer aan de bar mag verkopen.

Mensenrechten is leuk voor de krant, maar bottom line win je pas als je de businesscase van die troep sloopt: accijns omhoog, schapruimte/posities bij kassa verbieden, keiharde handhaving op online verkoop en marketing. en prima dat sportkantines klagen, maar als je omzetmodel op alcohol hangt heb je gewoon een slecht model, pivot dan naar eten/koffie en sponsoren, de markt bepaalt.

Goh, wat ik wel mis in dit soort verhalen: die industrieën mikken niet alleen op “keuze”, maar ook op verwarring met labels als 0% suiker, light, “fruitig” en dan zit je alsnog met zoetstoffen/rommel, toch? Misschien moet je dat ook juridisch aanpakken: geen misleidende verpakking en gewoon keihard plain packaging voor alcohol én vapes, net als bij sigaretten.

Het universum laat ook zien dat het niet alleen “industrie vs consument” is, maar dat de overheid zélf mee-ademt met die lobby via belastinginkomsten en sponsoring, en dan is het ineens heel moeilijk om echt door te pakken. En wat me raakt aan Toebes: die app bouwen om gewoon mee te doen is precies die energie van autonomie waar het óók om gaat, niet betuttelen maar drempels slopen. Misschien moeten we dat mensenrechten-frame ook eens op ongezonde leefomgeving plakken: niet alleen wat je koopt, maar wat je elke dag om je heen geduwd krijgt.

Kijk, “mensenrechten” klinkt zwaar maar het is gewoon een manier om de kosten van die troep niet langer bij de zorgverzekeraar/IC te dumpen terwijl de industrie de cashflow pakt. Als je echt wil dat er wat verandert moet je die bedrijven aansprakelijk gaan stellen zoals bij tabak (class actions, schadefondsen), anders blijft het voor hen bullish: beetje accijns erbij en ze prijzen het gewoon door.

In de praktijk loop je ook tegen iets heel simpels aan: reclame en aanbiedingen zijn overal, maar als je gezonder wil kiezen moet je het maar uitzoeken en vaak ook meer betalen. Dat mensenrechten-frame is misschien groot, maar het maakt wel duidelijk dat “eigen verantwoordelijkheid” nogal makkelijk roepen is als de hele leefomgeving op verkopen is ingericht.

mensenrechten-frame is prima, maar juridisch ga je pas meters maken als je die hele “keuzevrijheid”-marketing als dark patterns behandelt: verbied microtargeting/retargeting voor alcohol/vapes/suikerzooi en leg transparantie + boetes bij platforms/advertentienetwerken, want anders blijft het whack-a-mole met accijns terwijl de algoritmes 24/7 je dopamine lopen te minen. en ja, overheid die daar dan weer 3 jaar over gaat vergaderen is gewoon legacy code lmao.

Nou ja, iedereen heeft het over accijns en reclames, maar kijk ook eens naar hoe het in ziekenhuizen en bij de huisarts nog steeds half gesponsord en “bijgeschoold” wordt door diezelfde clubs, pennen, folders, nascholing, dat is óók een soort lobby die je niet ziet, en daar zou zo’n mensenrechten-bril juist lekker scherp op zijn hoor, toch.