Podcast De Dag: als je Nederlanders vraagt hoe het écht gaat

Leuk dat Eikelboom eens buiten de Randstad-bubbel gaat luisteren, want lokaal gaat het echt niet over “links/rechts” maar over huisarts die vertrekt, buslijn die verdwijnt en een bouwplan waar je pas van hoort als het al getekend is. En dan krijg je weer dat makkelijke gejammer “Brussel beslist alles”, terwijl 90% gewoon gemeentelijke keuzes zijn binnen nationale kaders, met een beetje subsidiariteit erbij als het uitkomt. Als je mensen vertrouwen wil geven, stop dan met participatie-avonden als afvinkritueel en ga eens vooraf praten i.p.v. achteraf uitleggen waarom het al vaststaat.

Dit is precies waarom lokale politiek zoveel harder binnenkomt dan dat Haagse links/rechts-gedoe: je merkt het meteen als de groenstrook “even” parkeerplek wordt, de slootkant niet meer wordt gemaaid en je wijk bij elke plensbui blank staat omdat alles is dichtgetegeld. En dan kun je wel roepen dat mensen “maar moeten komen opdagen”, maar als stukken alleen als PDF-kerkhof online staan en inspraak om 19:00 in een zaaltje is terwijl je kinderen/ploegendienst hebt, dan is het gewoon selectieve democratie. Geef me één duidelijke kaart: wat verdwijnt er aan bomen, wat doet het met water/koelte/biodiversiteit, en wie verdient eraan, dan komen mensen echt wel in beweging!

luister, die “onderstroom” hoor ik elke nacht in m’n taxi: mensen zijn niet apathisch, ze zijn murw omdat je voor een simpele buslijn of parkeerplek eerst drie loketten en een pdf van 180 pagina’s door moet. En dan woensdag stemmen ze op een bekende kop of blijven thuis, want het stadhuis voelt als een callcenter waar je nooit door de keuzemenu’s heen komt, godverdomme.

Feit is ook dat lokaal beleid vaak pas zichtbaar wordt als het misgaat, en in de zorg is dat keihard: als de huisartspraktijk vol zit en de ggz-wachtlijst 20 weken is, ga je ineens “de gemeente” bellen terwijl die maar een deel kan sturen. Wat ik mis in die onderstroomverhalen is dat mensen niet alleen inspraak willen, maar ook één loket en duidelijke verantwoordelijkheid, nu word je van Wmo naar zorgverzekeraar naar praktijkondersteuner doorgeschoven tot je de moed verliest. En dan krijg je dus mopperen op politiek, terwijl het systeem zelf zo versnipperd is dat niemand het nog uit kan leggen, laat staan oplossen.

Even los van die hele participatie-discussie, veel lokale stress komt ook doordat loketten elkaar tegenspreken: gemeente zegt Wmo, verzekeraar zegt huisarts, huisarts zegt ggz, en ondertussen zit iemand thuis met paniek of een overbelaste mantelzorger. Als je dan vraagt hoe het écht gaat, hoor je vooral moeheid en machteloosheid, niet alleen boosheid op de raad. Misschien moeten gemeenten minder energie steken in inspraakavonden en meer in één duidelijke route, wie belt wie, en binnen welke week gebeurt er wat.

dat “hoe gaat het écht” is leuk voor in een podcast, maar in de praktijk betekent het: je belt de gemeente over die buslijn/arts/straat en je krijgt een chatbot, een terugbelverzoek en een doorverwijzing naar een PDF uit 2019, maar goed, als je loket al meer burn-out heeft dan de bewoners snap ik ook wel dat niemand zich nog “gehoord” voelt.

Juridisch gezien zit het “niet gehoord” vaak gewoon in de procedure: gemeente voldoet keurig aan terinzagelegging en publicatie in het Gemeenteblad, dus formeel is iedereen geïnformeerd, maar de facto leest niemand dat. Daarna krijg je bezwaar/beroep als laatste noodrem en dan blijkt ineens dat participatie geen rechtsmiddel is, mits je niet toevallig een harde norm (geluid, verkeer, stikstof, welstand) kunt raken. En dan roepen bestuurders “u kon reageren”, terwijl het echte probleem is dat de info juridisch klopt maar menselijk onbruikbaar is.