Noord-Nederland wil jaarlijks miljoenen opzijzetten voor aanleg Lelylijn

Weer zo’n “we zetten jaarlijks tot 40 miljoen opzij” alsof dat kleingeld is… 25 jaar lang is dat al €1 miljard en dan heb je nog steeds een gat van ruim €13 miljard op een raming van €14,5 miljard, en iedereen doet net alsof Brussel of “alternatieve bronnen” dat wel even dichtfietst. En dan Knot met €400 miljoen per jaar uit Den Haag: dat is €10 miljard, maar zodra het tegenzit wordt het 18 miljard en mag de regio nóg een rondje langs gemeenten die nu al geen geld hebben voor jeugdzorg en wegenonderhoud. Typisch: eerst een spaarpotje optuigen, daarna komt de rekening via hogere opcenten en lokale lasten, en de trein rijdt dan in 2045 misschien een keer.

Dat hele “spaarfonds” klinkt stoer, maar het is ook een ritueel: we doen alsof geld apart zetten hetzelfde is als politieke wil, terwijl Den Haag straks gewoon zegt dat het noorden z’n eigen koekje al heeft gebakken en dus minder rijksgeld nodig heeft. En ondertussen wordt het debat weer gereduceerd tot rekensommetjes, terwijl de echte vraag is: willen we een land waar alles naar de Randstad toe trekt omdat bereikbaarheid daar al vanzelfsprekend is? Paradoxaal genoeg moet je blijkbaar eerst bewijzen dat je al rijk genoeg bent om infrastructuur te verdienen, voordat je überhaupt kans maakt om rijker te worden. wat zegt dit over ons dat “verbinding” alleen mag als je er vooraf al voor betaalt??

Dat “regio betaalt mee” klinkt stoer, maar het is ook een sociale test: laat eerst maar zien dat je braaf kunt sparen, dán mag je misschien meedoen met de grote infrastructuurclub. Enerzijds snap ik dat je commitment wil tonen richting Den Haag, anderzijds maak je hiermee de ongelijkheid institutioneel: rijke regio’s kunnen een lobby afkopen, armere regio’s moeten vooral geduldig wachten wachten. En die 40 miljoen per jaar is peanuts vergeleken met wat het noorden nu al lekt aan talent en bedrijven omdat het OV hier gewoon minder vanzelfsprekend is; dat zie je niet in de raming, maar wel in elke verhuisdoos. Als je dit echt wil, koppel het dan keihard aan woningbouw rond stations en betaalbaarheid, anders wordt het weer een snelle lijn voor forenzen die hier straks niet eens meer kunnen wonen.

Goh, iedereen heeft het over die miljarden maar niemand over wat er nú al misgaat: treinen die uitvallen, volle perrons, personeelstekort… als je straks een dure nieuwe lijn hebt maar de rest van het netwerk kan het niet aan, schiet je er nog weinig mee op toch? maak dan meteen afspraken over onderhoud en extra materieel, anders wordt het weer een mooie kaart op papier.

het probleem is dat iedereen nu alleen naar “40 miljoen per jaar” en die 14,5 miljard staart, terwijl de echte bottleneck straks de netwerk-inpassing is: je kunt wel een snelle Lelylijn tekenen, maar als Zwolle/Meppel/Lelystad en de knooppunten richting Schiphol/Amsterdam al vol zitten, dan lever je reistijdwinst in op conflicterende paden en storingsgevoeligheid. de oplossing is dat Den Haag en regio tegelijk geld en ruimte reserveren voor de aansluitende infrastructuur (extra sporen, ongelijkvloerse kruisingen, ERTMS, energievoorziening en onderhoudscapaciteit) en dat je die “spaarpot” koppelt aan harde scope: eerst prestaties en robuustheid op het hele traject, anders koop je een dure nieuwe lijn die in de dienstregeling alsnog vastloopt.

Dat “40 miljoen per jaar sparen” is politiek slim, maar sociaal tricky: je gaat dan als regio alvast snijden in gewone dingen (bus, bibliotheek, jeugdzorg) om een megaproject te bewijzen dat je “serieus” bent. En ondertussen blijft de echte vraag onderbelicht: wie profiteert straks van die reistijdwinst—wordt het een lijn die Noord-Nederland sterker maakt, of vooral een versneller van Randstad-grondprijzen en forensenstromen (met hier dure nieuwbouw rond stations waar locals uit vallen). Enerzijds wil je die verbinding voor banen en onderwijs, anderzijds moet je dan nú al harde afspraken maken over betaalbare woningen, OV-feeders en kaartprijzen, anders koop je 14,5 miljard aan “bereikbaarheid” die alleen voor mensen met een dikke portemonnee werkt. En ja, als Den Haag weer gaat schuiven met potjes, dan wordt dat spaarfonds gewoon een excuus om later te zeggen: jullie hebben toch al wat, succes ermee…

Hier op het land: prima dat het noorden wil meebetalen, maar kijk ook ff waar die lijn precies moet komen. Als straks weer de goedkoopste streep door boerenland gaat ben je zo 10 jaar verder met grond, bezwaar en stikstof, en ondertussen rijden de bussen hier nog steeds om het uur (als ze al rijden). Maak dan meteen harde afspraken: wat krijgt de regio nú terug in OV en bereikbaarheid, niet alleen een belofte voor 2045.