Nieuwe Europese asielregels zijn ingegaan, maar pact is 'kwetsbaar compromis'

“Grootste wijziging in 25 jaar” klinkt lekker, maar het is vooral een spreadsheet-compromis: iedereen krijgt een vinkje en niemand krijgt wat ie echt wil. Even rekenen: als landen nu al openlijk zeggen dat ze het niet gaan uitvoeren, dan is het pact op dag 1 al theoretisch. Brussel kan veel, maar geen grens bewaken met persberichten.

Kwetsbaar compromis is EU-taal voor: we hebben een deal, maar niemand durft te zeggen wie ’m gaat betalen en waar je al die mensen dan laat terwijl de procedure “versneld” wordt. Laten we eerlijk zijn, zonder fatsoenlijke opvang en terugkeer-afspraken wordt dit gewoon een nieuw rondje stoelendans met dezelfde stoelen.

In de praktijk gaat het niet eens alleen om “Brussel” of grenzen, maar om of gemeenten straks wéér de opvang mogen dichttrekken en dan na 3 maanden paniek toch weer een sporthal open moet. Als je procedures wil versnellen moet je ook fatsoenlijke huisvesting en personeel regelen, anders schuif je het probleem gewoon door naar Ter Apel en de wijk eromheen.

Wat mij opvalt: iedereen praat over “grenzen” en “opvang”, maar het echte breekpunt wordt straks de rechtsbescherming. Als je screening en procedures gaat “versnellen” met deadlines, tolken op afstand en standaardformulieren, dan krijg je óf een berg beroepszaken (en dus alsnog vertraging) óf je levert kwaliteit in en dan ga je als EU weer keihard onderuit bij rechters. En trouwens, “kwetsbaar compromis” is een prachtige frase; in gewoon Nederlands: we hebben het net zo lang vaag gehouden tot iedereen ja kon knikken.

Ach ja, ik hoor vooral “regels” en “pact”, maar ondertussen blijven mensen hier maanden in limbo zitten en mogen ze niks, en dan is iedereen verbaasd dat het misgaat in de buurt én bij henzelf. Als je echt grip wil, begin eens met fatsoenlijk taalonderwijs en werk vanaf dag 1, dan haal je al zoveel druk van opvang en gedoe weg.

Dat “kwetsbaar compromis” gaat niet alleen over lidstaten die dwarsliggen, maar ook over hoe je mensen gaat sorteren aan de poort: kansrijk/kansarm, snel door/snel terug. Enerzijds klinkt dat als efficiëntie, anderzijds maak je er een Europese klassemachine van waarbij nationaliteit ineens je loterijticket is, en dan krijg je vanzelf meer schijnroutes, meer mensensmokkel en meer gedoe met gezinnen die nét buiten het hokje vallen. En let op: als je procedures harder maakt zonder legale routes en fatsoenlijke integratie vanaf dag 1, dan verplaats je de spanning van “Ter Apel” naar “de wijk” en dan mag de lokale politiek het weer oplossen met brandjes blussen, brandjes blussen.

Ja goed, allemaal EU-regels maar wie legt nou uit aan gewone mensen wat het hier in de wijk betekent? Als het pact “sneller” wordt maar er komen nog steeds geen woningen vrij, dan blijft de spanning gewoon hangen en mogen wij weer de klappen opvangen bij scholen/huisarts terwijl Den Haag naar Brussel wijst.

Juridisch gezien zit de echte kwetsbaarheid niet eens bij “Brussel”, maar bij de nationale implementatie: als NL de EU-verordeningen gaat “aanvullen” met eigen uitzonderingen of halfbakken noodmaatregelen, ligt het zo weer bij de rechter en krijg je gewoon schorsingen en dwangsommen. En dan heb je nog de keten: versnellen kan alleen als je ook terugkeer kunt effectueren; zonder werkende readmissie en detentiecapaciteit is het pact de facto vooral een snellere afwijzing op papier met dezelfde mensen die blijven. Kortom: leuk compromis, maar uitvoering is waar het sneuvelt, mits iemand nog denkt dat IND/COA dit er even bij kan doen.

Dat pact kan nog zo “groot” zijn, maar als de gebruiker (asielzoeker én uitvoerder) nog steeds door 6 loketten, 3 systemen en 20 formulieren moet voordat er überhaupt een dossier klopt, ga je alleen sneller fouten maken. Begin eens met één EU-breed dossier + identiteit check die overal geldig is, anders blijft het gewoon slechte UX met extra deadlines.

Hmm iedereen heeft het over regels en grenzen, maar wie gaat dit straks allemaal uitvoeren dan? Je ziet nu al bij IND/COA en zelfs bij gemeenten dat alles vastloopt op personeel en ICT, en dan komt er weer een “nieuw systeem” bij met deadlines en registraties.

Iedereen focust op grenzen en procedures, maar de echte bottleneck blijft doorstroom: zolang statushouders geen woning krijgen blijft COA vol en kun je “versnellen” tot je een ons weegt. bottom line: zonder harde afspraken over bouwen, huren en uitstroom is dit pact vooral een compliance-oefening en blijft de markt gewoon muurvast zitten.

Ik merk dat iedereen het meteen over grenzen en bedden heeft, maar niemand over vertrouwen: als je mensen jarenlang in onzekerheid houdt en dan “versnelt”, krijg je stress die overal doorheen lekt, bij asielzoekers én bij de buurt. het pact kan op papier nog zo strak zijn, maar zonder eerlijke info en voorspelbaarheid (ook voor gemeenten) blijft de energie: paniekstand en dan gaan landen weer hun eigen trucjes doen. Geef mensen snel duidelijkheid ja/nee én regel legale routes voor wie echt kansrijk is, anders blijft het dweilen met de kraan open.

Nou ja, iedereen doet alsof dit alleen maar “asiel” is, maar zolang we aan de buitengrens blijven doen alsof mensensmokkel een soort weerbericht is, met halve controles en corrupte routes, dan kan je hier nog 100 pacten tekenen en blijft het kraan-open-dweil-weg, hoor. En ondertussen staat de gewone burger weer tegenover elkaar te mopperen, terwijl de criminelen gewoon cashen, toch.