Nederlandse economie veerkrachtig, maar de koopkracht gaat volgend jaar wel omlaag

-0,3% “gemiddeld” is weer zo’n cijfer waar je niks aan hebt als je in een slecht geïsoleerde huurwoning zit en de energierekening schiet door het dak; dan is het gewoon: weer een jaar stress. echter dan ook nog inkomstenbelasting en premies omhoog laten lopen voelt echt alsof werken de pinautomaat is. daarentegen: stop met generieke lapmiddelen en maak isolatie en kleine besparingen (tochtstrips, radiatorfolie, warmtepompboiler waar het kan) nou eens supersimpel en snel te regelen, zonder formulieren-circus en wachttijden van maanden.

In de praktijk voel je die “-0,3% gemiddeld” al veel eerder: alles wat je nodig hebt wordt duurder, maar je kunt niet ineens minder eten of minder naar je werk rijden. En energie is niet alleen thuis, dat zit ook in je brood, je melk, je kas, transport, verpakking… dus straks betaal je twee keer. CPB rekent netjes, maar een oorlog die olie en gas opjaagt maakt van zo’n raming ook snel wc-papier.

Die “-0,3% koopkracht” klinkt klein, maar het gaat hier vooral om een energieschok die super scheef uitpakt: wie in een slecht geïsoleerd huis zit of veel moet rijden krijgt ineens een veel grotere klap dan het gemiddelde. En telkens weer generiek compenseren houdt de vraag hoog en duwt de prijs juist mee omhoog, terwijl gerichte isolatie/efficiëntie (dak/spouw, kierdichting, zuinige boiler) je gasvraag structureel omlaag brengt, ook als Iran morgen weer rustig is. Waarom blijft dat nog steeds een toeslagen- en lokettenhel, terwijl we wéten dat juist die kwetsbare groep het hardst geraakt wordt?

Weet je wat het is: -0,3% op papier, maar in de praktijk is het gewoon dat je boodschappen en energie wéér stijgen en je loonstrook volloopt met premies en belasting, en dan mag je “blij zijn dat de economie veerkrachtig is”. En ondertussen zie ik bij ons mensen die medicatie gaan rekken of afspraken afzeggen omdat parkeren/OV ook duurder wordt… dat is geen macro, dat is gewoon armer worden. Den Haag gaat straks weer roepen dat er “geen ruimte” is, maar er is altijd ruimte voor weer een nieuw potje en consultancy, nooit voor gewone mensen.

-0,3% klinkt als een komma, maar als energie duur wordt dan gaat bij ons op het erf meteen alles mee: kunstmest, krachtvoer, koeling, transport, en dat zie je later gewoon terug in de winkel. Den Haag kan wel “koopkrachtplaatjes” maken, maar als je de basis (energie en voedsel) laat schommelen op oorlog en markt, dan bouw je op zand.

“Economie veerkrachtig” = winsten en export prima, maar huishoudens mogen de energieschok slikken — classic. en dan doet CPB alsof “beleid ongewijzigd” natuurwet is, oh ja want we kúnnen natuurlijk niet gewoon excesswinsten bij energie/handel zwaarder belasten en dat geld direct in isolatie + lagere energierekening stoppen. Het probleem is niet Iran, het is dat we basisbehoeften aan de markt hebben uitgeleverd en dan verbaasd zijn dat ongelijkheid groeit.

Die -0,3% is vooral een statistische pleister: als jij 3% meer kwijt bent aan energie/boodschappen en je loon gaat 2% omhoog, dan ben je gewoon 1% armer, klaar. En dat “beleid ongewijzigd” is ook zo’n handige escape: belasting/premies omhoog is óók beleid, dat gebeurt niet door de wind in Iran. even rekenen: 2,8% tekort nu en 2,1% straks, dus er ís wel ruimte… alleen niet voor de mensen die ’m voelen.

Die -0,3% zegt mij vooral dat je met zo’n raming eigenlijk niks kan plannen als huishouden, want als benzine/energie door Iran een maand piekt ben je het hele jaar “gemiddeld” al kwijt. Aan de andere kant: als de overheid nu weer gaat bijsturen met tijdelijke potjes en toeslagen, weet je ook dat het volgend jaar weer opnieuw begint omdat niemand structureel durft te kiezen.

Die “veerkrachtige economie” is een rare mantra: het betekent meestal dat de BV Nederland kan doorproduceren terwijl het huishouden Nederland de schokken mag absorberen met wat minder vlees en een trui extra. En dat CPB-frame “als beleid ongewijzigd blijft” is ook zo’n handige morele verdoving, alsof belasting- en premiekeuzes natuurverschijnselen zijn en niet gewoon politieke prioriteiten. Paradoxaal genoeg hebben we een systeem gebouwd dat perfect is in het verdelen van groei, maar inherent slecht in het verdelen van risico: winst privatiseer je, energieschok socialiseer je. Maar wat zegt dat over ons dat we dit elke keer weer normaal vinden zolang het maar in komma’s past?