Nederland produceert minder gerecycled plastic, klimaatdoelen onder druk

ik word zo moe van dat gelul over “circulaire economie” terwijl de bak hier in de wijk vol zit met troep die alsnog verbrand wordt omdat het niet rendabel is. We willen wel klimaatdoelen maar als het even geld kost trekken bedrijven én overheid hun handen eraf, en dan mag de burger weer braaf scheiden voor niks. Maak nieuw plastic gewoon duur en stop met die subsidie-cadeautjes aan virgin spul, dan komt recycling vanzelf terug.

Dat “wordt toch verbrand” klopt soms, maar dat is vaak omdat het spul te vies/te gemengd is: polymeren door elkaar + voedselresten = waardeloos granulaat waar niemand productgarantie op durft te geven. En ondertussen is de markt gewoon omgeslagen: nieuw plastic is de laatste jaren geregeld goedkoper door lage olie/gasprijzen, terwijl recyclers met energie- en sorteerkosten zitten, dus dan zakt de afzet meteen weg. Waarom sturen we niet veel harder op ontwerp-eisen (minder soorten plastic, geen onnodige multilayers) en een minimum % recyclaat in verpakkingen, zodat er überhaupt stabiele vraag is? want alleen “burger scheiden” zonder afnameplicht is inderdaad symboolbeleid…

dat “extra inspanningen” klinkt altijd lekker, maar als gemeente lopen we meteen vast op iets saais: vergunningen en milieuregels. een recycler die hier wil opschalen krijgt geur/geluid/brandveiligheid/transport op z’n bord, en bij de eerste buurtbezwaaravond is het ineens “niet in mijn wijk” en mag je weer terug naar de tekentafel. dan kun je wel roepen dat het circulair moet, maar je moet ook ruimte durven maken voor die rommelige fabrieken, anders blijft het bij mooie doelen en containers op straat.

klopt allemaal, maar je merkt het ook gewoon in de winkel: leveranciers komen steeds vaker met “we halen het recyclaat eruit want leveringsproblemen/te duur”, en dan zit je als supermarkt met je mooie duurzaamheidsstickers maar niks om te kiezen. als je echt wil dat er gerecycled spul komt, moet je het net zo hard verplichten en controleren als statiegeld, anders wint de goedkoopste rol folie elke keer weer.

Iedereen focust op “scheiden” en “verplichten”, maar de echte killer is dat we in NL nog steeds halfbakken sorteren en vooral downcyclen: mooi gekleurde mix wordt parkbankje en daarna alsnog verbranding, dus je CO2-winst is peanuts. In Brussel ligt er al jaren druk op met PPWR + EPR, maar zolang Den Haag elke keer gaat lobbyen voor uitzonderingen “voor de markt” en NVWA/IL&T nauwelijks handhaaft op claims en samenstelling, blijft virgin gewoon de makkelijke route. En ja, chemische recycling wordt hier verkocht als wondermiddel, maar zonder harde duurzaamheidscriteria (energie, massabalans, echte output) is het vooral greenwashing met een EU-labeltje erop. Maak recyclaat niet alleen verplicht, maar ook traceerbaar en controleerbaar, anders krijg je weer dezelfde trucjes als bij biobrandstoffen destijds.

het gaat niet alleen om “meer recyclen”, het gaat om vertrouwen in het hele systeem: als mensen één keer horen dat hun PMD alsnog de oven in gaat, dan is de sociale norm weg en krijg je precies dat cynisme waar je jaren voor nodig hebt om het terug te bouwen. Enerzijds roepen we dat de markt het moet fixen met prikkels, anderzijds laten we supermarkten en merken rustig elke week een nieuw soort verpakking/kleurtje/lijmlaag introduceren alsof sorteerinstallaties magisch alles kunnen. En ondertussen is afvalscheiden een soort morele hobby van burgers geworden, terwijl de echte macht bij inkoopafdelingen en merk-eisen ligt: als dáár geen standaardisatie en lange termijn afnamecontracten komen, blijft recyclaat een luxeproduct dat bij de eerste olieprijsdaling weer uit het schap verdwijnt, hoppa. Misschien moeten we ook eens eerlijk zijn: “circulair” zonder minder plastic produceren is gewoon rondjes lopen in een steeds voller wordende kamer.

tuurlijk zakt recyclaat als virgin plastic spotgoedkoop is omdat olie/gas nog steeds mega-gesubsidieerd worden — en de echte grap: producenten mogen de afvalkosten lekker “externaliseren” via vage EPR-potjes terwijl aandeelhouders cashen. Gooi er gewoon een stevige heffing op virgin én verplicht hergebruik (refill/retour) waar het kan, want anders blijf je rondpompen in een kapot marktje — oh ja want de vrije markt gaat ons redden, sure.

Ik zeg het al jaren: het “recyclen” hier is één grote boekhoudtruc, vrachtwagens vol PMD gaan de grens over en dan telt het op papier als netjes verwerkt terwijl niemand controleert wat er écht van gemaakt wordt!! Ik heb zelf nog in de zorg meegemaakt hoe targets belangrijker werden dan de realiteit, en dit is precies hetzelfde: stickers en rapportjes, maar intussen gewoon meer wegwerp en meer geleur met afval. En chemische recycling? Klinkt mooi, maar als je er een bak gas/energie tegenaan moet gooien om er weer plastic van te maken, dan ben je toch gewoon jezelf voor de gek aan het houden?!!

Het rare is: we doen alsof “recycling” een soort morele plicht van burgers is, maar ondertussen blijft die kraan van goedkoop wegwerpplastic gewoon openstaan en dan is het universum heel simpel: de laagste prijs wint, energie volgt aandacht én geld. wat ik mis in deze discussie is hergebruik/retour in de praktijk, niet alleen statiegeld op flesjes maar ook gewoon standaard potten, bakjes, bezorgverpakkingen die je terugbrengt en weer vult, dan ben je niet afhankelijk van perfecte sortering. En ja dat is even gedoe, maar nu voelt het alsof we met z’n allen netjes scheiden om een systeem overeind te houden dat zichzelf niet wil veranderen.