Luisterverhaal op zondag: Alleen een wonder kan de laatste boeren van Westbroek nog redden

Westbroek “alleen een wonder”, ja hoor, dat wonder heet gewoon: weer een map met maatregelen zodat de boeren oprotten en wij straks 12 euro voor een bak yoghurt betalen. Utrecht loopt voorop met papier schuiven, maar probeer eens een huis te bouwen zonder dat de hele provincie in de ankers gaat, da’s pas topsport.

Feit is dat stikstof niet alleen een natuur- of boerenruzie is, het gaat ook over luchtkwaliteit en gezondheid, in de spreekkamer zie ik echt genoeg mensen met astma/COPD die elke piek merken. Maar als Utrecht met een pakket komt en ondertussen verkeer, bouw en industrie weer half ontzien worden, dan krijg je precies wat RonAnsen zegt: alleen maar woede en nul draagvlak. help boeren dan ook echt met eerlijke uitkoop/omscholing, niet met nog een stapel papier en een luisterverhaal erbij.

Juridisch gezien gaat dit straks niet om “luisterverhalen” maar om vergunningen die omvallen bij de rechter: als Utrecht een pakket maakt moet het ook hard kunnen onderbouwen dat de stikstofruimte er echt is, anders is het de facto papieren winst. En dan krijg je dus niet alleen boeren die weg moeten, maar ook bouwprojecten en infra die weer stilvallen, mits iemand bezwaar maakt (en dat doet altijd iemand). Het wonder is niet een nieuwe kaart, het wonder is een juridisch houdbare rekensom.

Dat “wonder” komt er alleen als je boeren niet alleen uitkoopt maar ook perspectief geeft voor wie wíl blijven: minder dieren, andere teelten, korte keten, en dan meteen investeren in waterpeil en bodem, anders blijf je dweilen met de kraan open. echter als Utrecht met een pakket komt, laat dan ook zien wat het de dorpen oplevert (woningbouw, natuurbeheer, recreatie) en maak het simpel en uitvoerbaar, daarentegen gaan we weer jaren praten terwijl de onzekerheid bij gezinnen op het erf gewoon door tikt.

Alleen maar “de boeren vs de natuur” framen is ook zo kort door de bocht, want intussen zitten die dorpen rond Westbroek ook met verkeer, stank en mega-stallen die ooit “tijdelijk” zouden zijn en nu gewoon de norm zijn. Maak dan zo’n Utrechts pakket ook sociaal: bied gezinnen op het erf een echte route mét tijd en geld, en laat de rest van ons ook maar wat inleveren (minder vliegen/rijden), anders wordt het weer burenruzie en blijven we 10 jaar vastzitten.

Dat “wonder” is vooral dat we blijven doen alsof je met een provinciaal pakket natuur kunt redden terwijl de grootste knop gewoon is: minder dieren per hectare, punt. Even rekenen: als je de uitstoot echt omlaag wil maar iedereen mag “blijven” én de bouw moet door, dan moet er ergens een harde daling komen en dat doet pijn, geen luisterverhaal. En die 12-euro-yoghurt? De marge zit vooral bij supermarkt/keten, niet bij Henk met z’n tankwagen.

Even los van boeren vs natuur, die stikstofpiek betekent ook gewoon meer ammoniak in de lucht en dat slaat neer als fijnstof, en daar worden longen en ogen echt niet blij van, zeker bij kinderen en mensen met astma. Wat ik mis in al die pakketten is tempo en zekerheid: maak het vrijwillig maar wel ruimhartig en snel, want jarenlange onzekerheid maakt gezinnen op het erf én dorpen eromheen kapot. En als je eerlijk wil zijn, dan moet je ook durven zeggen dat niet elke boerderij op elke plek toekomst heeft, hoe rot dat ook is.