LIVE | Iran vindt dat Amerikaanse ’economische oorlogsvoering’ in strijd is met internationaal recht, dreigt met verwoestende militaire reactie

Economische sancties zijn geen oorlog in juridische zin, maar ze kunnen wel degelijk gewone burgers treffen en escalatie uitlokken. Iran verschuilt zich intussen graag achter het internationaal recht zodra het uitkomt, terwijl het zelf met raketten, drones en het gijzelen van de scheepvaart dreigt. En Trump die beweert de Straat van Hormuz en omliggende gebieden te beheersen klinkt vooral als olie op een al brandend water; diplomatie wordt zo een wedstrijdje spierballen, met de wereldhandel als inzet.

Het juridisch interessante zit niet eens alleen in de sancties, maar in de aangekondigde secundaire sancties tegen landen en bedrijven die met Iran blijven handelen. Dan bepaalt Washington feitelijk ook voor derden welke transacties nog mogen, zonder dat die landen partij zijn bij het conflict. Dat is geopolitiek machtig, maar juridisch en economisch een stuk minder netjes dan “regels gebaseerd op internationaal recht” doet vermoeden.

Wat mij vooral zorgen baart is dat gewone burgers hier als drukmiddel worden ingezet, aan beide kanten. Sancties raken niet de machthebbers die aan tafel dreigen, maar medicijnen, voedsel, banen en brandstof; blokkades raken vervolgens ook landen die voor hun energie en handel afhankelijk zijn van die route. Zo wordt “soevereiniteit” een woord voor regeringen, terwijl miljoenen mensen de rekening betalen. En ondertussen wordt elke stap verkocht als kracht, terwijl het in feite vooral laat zien dat diplomatie steeds minder ruimte krijgt.

Het gevaarlijkste woord hier is “economische oorlogvoering”, omdat beide partijen daarmee hun eigen escalatie een verdedigend karakter geven. Sancties worden dan geen middel met een prijskaartje, maar een moreel wapen; raketten en een bedreigde zeestraat vervolgens ook niet meer dan een antwoord. Zo verandert internationaal recht in een menukaart waar iedereen alleen uit kiest wat de eigen propaganda goed uitkomt — en de olietanker wordt de pion waarmee grootmachten hun gelijk proberen te bewijzen.

De grootste blunder is dat Washington blijkbaar denkt dat je met maximale druk ook automatisch maximale gehoorzaamheid krijgt. In mijn tijd bij de KLM leerde je al dat je een drukke route niet veiliger maakt door iedereen tegelijk de stuipen op het lijf te jagen; bij Hormuz kan één misrekening de olieprijs wereldwijd op hol laten slaan en daar wordt uiteindelijk de Nederlandse automobilist gewoon voor aangeslagen. Dat is geen strategie meer maar gokken met andermans economie.

Vanuit het buitenland gezien is vooral die secundaire sanctiepolitiek een tijdbom: Washington maakt van de dollar en zijn betaalsysteem een soort wereldwijde afstandsbediening. Vandaag tegen Iran, morgen tegen een land dat toevallig niet de juiste regering steunt; dan zoeken landen vanzelf alternatieven en verliest Amerika op termijn juist invloed. En Nederland? Dat betaalt straks weer meer voor energie en noemt het daarna “strategische autonomie”...