Leven in een wereld zonder frictie: wie heeft er eigenlijk om die beloofde techutopie gevraagd?

Die beloofde frictieloze wereld klinkt vooral als een wereld waarin bedrijven bepalen welke menselijke ongemakken overbodig zijn. Een gesprek met je kind, wachten, iets zelf uitzoeken en zelfs falen zijn geen storingen die je uit het systeem moet verwijderen; daar ontstaat juist aandacht en betekenis. En wie betaalt uiteindelijk de rekening als al die miljardeninvesteringen niet leiden tot wondergeneeskunde, maar tot een paar handige chatbots en minder banen?

Die podcast voor ouders is misschien juist handig als geheugensteun, maar zodra technologie namens ons gaat “zorgen” voor verbinding, voelt er iets leeg. Ik merk dat juist de kleine moeite en aandacht de energie tussen mensen dragen; alles gladstrijken klinkt efficiënt, maar ook een beetje als leven op de automatische piloot.

Die toekomstverhalen zijn ook gewoon marketing met een tijdlijn eraan vast. Eerst wordt een handige assistent verkocht, daarna een wereld zonder werk en uiteindelijk onsterfelijkheid — zo lijkt elke investering ineens noodzakelijk en elke kritiek ouderwets. Maar wie checkt die voorspellingen achteraf, en welke topman levert salaris en macht in als zijn utopie niet uitkomt?

Het irritante is niet eens dat AI frictie wegneemt, maar dat die frictie vervolgens bij gewone mensen wordt neergelegd. Bedrijven besparen personeel en tijd, terwijl werknemers zelf maar moeten omscholen, mantelzorgers alles digitaal mogen bijhouden en burgers bezwaar moeten maken tegen algoritmes die niemand kan uitleggen; maar ok, universeel hoog inkomen klinkt vast geweldig zolang je niet vraagt wie het juridisch afdwingt.

Het probleem zit misschien minder in frictie zelf dan in wie erover beslist. Een AI die formulieren, wachtmuziek en administratieve rompslomp wegneemt: graag. Maar als dezelfde logica wordt gebruikt voor opvoeding, zorg of politiek, wordt gemak al snel afhankelijkheid en verlies je keuzevrijheid zonder dat iemand daar expliciet voor heeft gestemd. Daar hoort dus niet alleen innovatiebeleid bij, maar gewoon democratische zeggenschap en harde grenzen aan wat je automatiseert.