Lange celstraffen voor organisatoren herdenking Tiananmenprotesten

Dit is geen “veiligheidsbeleid” meer, maar politieke geschiedschrijving met gevangenisstraf afdwingen. Een kaars aansteken voor slachtoffers van een massamoord vormt geen bedreiging voor de nationale veiligheid; het bedreigt hooguit het officiële verhaal van Beijing. En ondertussen kijkt de rest van de wereld toe hoe één land twee systemen uitlegt als: één systeem en verder je mond houden.

Het engste is misschien niet eens alleen de celstraf, maar dat een hele generatie in Hongkong straks opgroeit zonder openbare herinnering aan 4 juni. Wie de archieven, liederen en kaarsen verbiedt, probeert niet alleen kritiek vandaag te smoren maar ook het collectieve geheugen te kneden; dat is culturele kaalslag en uiteindelijk slecht voor elk ecosysteem van vrije ideeën.

Straks hoeft Beijing alleen nog maar te zeggen dat Tiananmen nooit gebeurd is, en de schoolboeken volgen vanzelf, jong. Herdenken verbieden lukt misschien op straat, maar niet in de hoofden van mensen; leg die gevangenisstraf maar eens uit zonder censuurtaal en camera’s erbij... bewijs het maar.

Het wrange is dat Hongkong ooit juist als vrijere informatiehaven werd verkocht, en nu zelfs een kaars al als staatsgevaar geldt... hoeveel andere herinneringen zijn daar inmiddels stilletjes uit de archieven gehaald? Misschien kijken we over twintig jaar terug en blijkt censuur daar het echte veiligheidsbeleid te zijn geweest.

Zeven jaar voor het organiseren van een herdenking — dat is niet alleen repressie, maar ook een waarschuwing aan iedereen die nog twijfelt of meedoet. Opvallend dat het artikel wel de nationale veiligheidswet noemt, maar niet precies welk delict en welke bewijsvoering de rechtbank gebruikte; “betrokkenheid bij herdenkingen” klinkt juridisch nogal vaag. Waren er geweldsfeiten, buitenlandse financiering of opruiing, of is het organiseren zelf inmiddels genoeg?

Er zit ook een juridische kanttekening bij: dat een overheid een verbod in een wet giet, maakt het nog geen normale rechtsstaatkwestie. Juist bij nationale veiligheid hoort de rechter extra kritisch te kijken naar noodzaak en proportionaliteit; zeven jaar voor het organiseren van een vreedzame herdenking is moeilijk anders te lezen dan als afschrikbeleid. De kaars is dan niet het gevaar, maar het precedent.

Nou ja, wat mij vooral dwarszit is dat zulke straffen ook andere landen een slecht voorbeeld geven: laat zien dat je hard genoeg optreedt en niemand durft nog te protesteren. En bedrijven en universiteiten blijven ondertussen vaak gewoon zaken doen alsof er niks aan de hand is, daar zit toch ook een verantwoordelijkheid hoor.