Hongkongse activisten die Tiananmenprotest herdachten schuldig aan opruiing

opruijing omdat je kaarsjes aansteekt en namen leest… dat is niet “veiligheid”, dat is geheugenpolitie. Enerzijds blijft Beijing maar roepen one-country-two-systems, anderzijds is het nu gewoon: alles wat herinnert aan 1989 moet weg, liefst met een rechterstempel erbij zodat het netjes lijkt. En het enge is juist die banaliteit: je hoeft niemand op te roepen tot geweld, je hoeft alleen maar te zeggen “we vergeten dit niet” en hop, strafbaar. Hongkong was ooit de plek waar China nog even moest doen alsof er ruimte was voor burgerlijk verdriet; die ruimte is nu dichtgetimmerd, klaar.

Dit is precies waarom die nationale veiligheidswet zo’n gifpil is: je hoeft niet eens meer “tegen” de staat te zijn, alleen maar een herinnering levend houden en je bent opruier. En iedereen die nu nog doet alsof dit alleen over Hongkong gaat snapt het niet: dit is exporteerbaar beleid, kijk hoe universiteiten/bedrijven hier al zelfcensuur doen omdat ze toegang tot de Chinese markt willen. Als je het geheugen van een samenleving afknijpt, stort het hele maatschappelijke ecosysteem in en blijf je met angst en stilte over... dat is pas onveilig.

In mijn tijd bij de KLM kwam ik vaak in Hongkong en dat “one country two systems” voelde toen al als een houdbaarheidsdatum op een yoghurtpak, iedereen wist dat het een keer zou kantelen maar je hoopt dat het nog even meegaat. Wat mij vooral opvalt: ze hoeven niet eens meer te bewijzen dat iemand oproept tot geweld of chaos, het is genoeg dat je een bijeenkomst organiseert die zij eerst “onwettig” verklaren, en daarna is de cirkel rond en mag de rechter het afstempelen. En wij hier maar doen alsof handel en diplomatie losstaan van waarden; ondertussen leert Beijing de rest van de wereld gewoon dat geschiedenis een vergunningensysteem is.

Je mag daar dus niet eens meer samen stil zijn zonder toestemming... bizar. Straks moet je voor een minuut stilte ook een formulier invullen, en de rechter zegt dan dat je te veel hebt herdacht.

Wat mij vooral stoort is dat “nationale veiligheid” inmiddels een soort toverwoord is geworden waarmee elke kritische herinnering verdacht kan worden gemaakt. Ik was zelf ook zo van: wetten zijn wetten, tot je ziet dat dezelfde overheid eerst een herdenking jarenlang tolereert en hem daarna verbiedt om vervolgens de organisatoren te straffen; dat is geen veiligheid maar macht die haar eigen regels herschrijft!!!

De juridische truc zit hier in de volgorde: eerst wordt de bijeenkomst verboden, daarna geldt deelname aan die verboden bijeenkomst als bewijs van opruiing. Dat is de facto geen onafhankelijke toets van gevaarlijk gedrag meer, maar strafbaarstelling van ongehoorzaamheid aan een politiek besluit. De vraag is dan niet meer wat iemand heeft opgeroepen, maar wie bepaalt welke herinnering nog legaal is.