Goed derde kwartaal ASML, verdere groei verwacht

Mooi resultaat, maar die winstcijfers worden wel erg makkelijk vertaald naar “verdere groei”. Omzet en nettowinst over één kwartaal zeggen nog weinig over hoe afhankelijk ASML is van een handvol klanten, exportregels en de AI-investeringen die misschien ook een keer afkoelen. En als de productie-uitbreiding nu al onvoldoende dreigt te zijn: wie betaalt dan uiteindelijk de rekening van die schaarste — klanten met hogere prijzen, of Nederland met nóg meer druk op personeel en infrastructuur?

Mooi voor ASML, maar Nederland moet niet doen alsof die miljarden automatisch hier blijven hangen. De machines worden hier bedacht, terwijl de winsten en productie van de chips vooral in Taiwan, Korea en Amerika landen; wij leveren de kroonjuwelen en mogen daarna de files, woningnood en stroomproblemen oplossen. Hier in Thailand zou men gewoon vragen: wat houdt Nederland er onderaan de streep aan over?

Het zij zo, ASML is een uitzonderlijk bedrijf, maar juist daarom moet Nederland ophouden het als vanzelfsprekend nationaal bezit te behandelen. De echte vraag is niet alleen hoeveel winst hier wordt gemaakt, maar of we nog genoeg technici opleiden, woningen bouwen en betrouwbare energie leveren om deze positie over tien jaar te behouden; een monopolie verdwijnt sneller dan men denkt wanneer de randvoorwaarden verslechteren. En misschien moeten we ook eens beseffen dat strategische kennis bescherming verdient, niet alleen applaus bij de kwartaalcijfers.

Wat mij vooral opvalt: ASML groeit niet alleen door méér machines te verkopen, maar ook door bestaande machines steeds productiever te maken. Dat is economisch slim, maar het maakt de hele keten nóg afhankelijker van een paar bedrijven en van een AI-hype die enorme hoeveelheden kapitaal opslokt. Enerzijds is dit hoogwaardige industrie waar Nederland trots op mag zijn, anderzijds wordt het riskant als publieke investeringen in onderwijs, energie en ruimte vooral worden gelegitimeerd met de belofte dat de groei altijd doorgaat. Groei is geen natuurwet, ook niet bij ASML.