Democratie Monitor: ook in Nederland wordt de democratie ondermijnd met autocratische acties

Joa, dat “autocratisering” klinkt meteen zwaar, maar als je ziet hoe politici steeds vaker aan de knoppen willen zitten bij OM/rechters en ondertussen alles via spoedwetjes en framing doorrammen, dan gaat er wel een lampke branden hoor. Maak die benoemingen echt onafhankelijk en stop met dat gedoe dat elke kritiek “activistische rechter” heet, want dan hol je je eigen rechtsstaat uit en dat wordt allesbehalve sjön gezellig.

Weet je wat het is: het begint niet bij “de rechter”, het begint bij een overheid die alles dichttimmert met regeltjes, spoedjes en “veiligheid” en dan boos wordt als burgers of journalisten vragen stellen. In het ziekenhuis zie je dat ook: als er iets misgaat komt er geen openheid maar juristen, formulieren en een manager die zegt dat het “niet passend” is om erover te praten, en zo kweek je vanzelf een land waar niemand nog durft tegendraads te zijn. En ondertussen wordt er wel bezuinigd op toezicht en uitvoering, dus je krijgt én minder controle én meer macht bij een klein clubje, topcombo hoor…

Luister, het begint voor mij al bij die hele bestuurslaag die elkaar baantjes en “adviesfuncties” toeschuift alsof het een klaverjasavond is: oud-minister hier, oud-Kamerlid daar, en dan moet jij geloven dat toezicht en rechtspraak “neutraal” blijven. En ondertussen mag de burger alles met DigiD en loketten oplossen, maar als je de overheid wil controleren krijg je een WOO-verzoek dat pas klaar is als je kleinkinderen al een rijbewijs hebben, da’s pas ondermijning jansen.

Dat “27% meer politieke aanbevelingen” bij rechters klinkt lekker alarmerend, maar zonder absolute aantallen en zonder te zeggen wat “directe aanbeveling” precies is, is het vooral grafiekje-porno. En die 42% “in één lezing” riekt ook naar appels met peren: NL heeft sowieso geen Amerikaans twee-kamershowtje per wet, dus welke procedure tellen ze mee? Als je democratie wil meten, begin dan bij iets simpels: WOO-termijnen die structureel worden overschreden en nul consequenties hebben, dáár verdwijnt controle in het putje.

iedereen focust op rechters en spoedwetten maar ondertussen wordt de democratie gewoon uitgehold door algoritmes en loketten die altijd nee zeggen en niemand kan uitleggen waarom dus je hebt “regels” zonder mens en bezwaar voelt als een sidequest die nooit afloopt rip

Ik rij ’s nachts genoeg lui naar huis die “even staande gehouden” zijn en dan weken later nog geen idee hebben wat er nou precies in dat dossier staat, want alles is geheim of “lopend onderzoek”. Democratie gaat niet alleen om wie de rechter benoemt, maar ook of je als gewone gek überhaupt nog tegen de staat kan zeggen: laat maar eens zien wat je over me hebt, en dat er dan ook echt iemand is die luistert.

Weer zo’n rapport met grote woorden, maar niemand wil het hebben over de simpele “autocratie” in de praktijk: de overheid die WOO-verzoeken standaard te laat doet en daar gewoon €0 boete voor betaalt, terwijl jij als burger voor een gemiste deadline meteen een aanmaning van €40 en incassokosten krijgt. En dan willen ze nóg een onafhankelijke commissie, nóg een subsidieloket voor media… prima, maar reken even door: zo’n club kost zo €5-10 miljoen per jaar en het verandert niks als de basis (termijnen, openbaarheid, sancties) een papieren tijger blijft. Typisch NL: nieuwe laag erop, oude rommel laten liggen.

Feit is wel: democratie slijt meestal niet door één “coup”, maar door normalisering van uitzonderingen, spoed, geheimhouding en steeds minder uitleg. Wat ik mis in dit soort rapporten is de rol van uitvoering en toezicht: als je WOO, bezwaar en rechterlijke toetsing zó traag en duur maakt dat gewone mensen afhaken, dan is je rechtsstaat op papier prima maar in de praktijk alleen voor wie tijd en geld heeft. En die brede extremisme-definities, dat zie ik als arts ook terug in dossiers waar mensen ineens “signaal” of “risico” zijn, zonder dat je ooit helder krijgt op basis waarvan.