De vader van Katinka Jesse verraadde zijn verzetsgroep. ‘Er zijn nauwelijks verzetsmensen foutloos door de oorlog gekomen’

oorlog is geen netflix met heldenboogjes dus ja mensen breken en maken domme keuzes maar dat we nu pas durven zeggen dat “verzet” ook messy was zegt vooral hoe graag we van 4 mei een schoon verhaal maken bestaatniet

Ja jong, die dochter heeft het nog het zwaarst: die krijgt de schaamte en de vragen terwijl zij er niks aan kon doen. En iedereen roept altijd “ik had nooit gepraat”, maar zet er eens eentje in een kelder met marteling en angst, dan piept zelfs de grootste held anders.

Feit is: onder marteling gaat je brein gewoon in overlevingsstand, dan is zwijgen geen kwestie van karakter maar van biologie, dissociatie en paniek. Wat ik lastiger vind is het na-oorlogse stilzwijgen en heldenverhaal eromheen, dát is de plek waar je nog wél keuzes had en waar families generaties lang mee opgescheept zitten. En ja, je kunt tegelijk medelijden hebben met iemand die breekt én rouwen om die zeven doden, dat botst maar het is wel eerlijker.

op 4 mei doen we graag alsof iedereen óf held óf NSB’er was, maar ik zie in families nu nog wat zo’n “taboe-verhaal” doet: jarenlang zwijgen, ruzie, drank, kinderen die met een schuldgevoel rondlopen dat niet van hen is. wat mij raakt is niet alleen dat hij brak onder marteling, maar dat er na de oorlog blijkbaar niemand was die zei: kom, we gaan dit uitspreken en dragen met elkaar, in plaats van een heldenmasker opzetten en de dochter ermee laten zitten. en ja, zeven doden is geen voetnoot, maar die simpele morele scorebordjes helpen echt niemand meer, zeker niet 80 jaar later.

Feit is ook: marteling laat vaak levenslange schade achter, PTSS, schuldgevoel, nachtmerries, en dat kan iemand na de oorlog óók in een soort stilzwijgen en ontkenning duwen, niet alleen “lafheid”. Maar dat maakt het verdriet van die zeven families niet kleiner, en juist daarom is zo’n boek waardevol, eindelijk ruimte voor meerdere waarheden naast elkaar. En mensen die roepen ik had gezwegen, probeer eerst maar eens 10 minuten pijn en doodsangst vol te houden zonder te breken...

Dit is precies waarom ik jeuk krijg van dat heilige “verzet” als merknaam: we herdenken alsof het één smetteloos ecosysteem was, terwijl elke arrestatie, elke losse tong, elke infiltrant de hele biodiversiteit aan onderduikadressen en koeriers meteen om zeep hielp. Breken onder marteling snap ik, maar wat me echt woest maakt is dat we 80 jaar later nog steeds doen alsof nuance ‘respectloos’ is, terwijl juist eerlijkheid de enige manier is om die zeven doden én die dochter niet nóg een keer te gebruiken voor een mooi verhaal.