De Tweede Kamer eist de begrotingsstukken op vóór Prinsjesdag. Maar mag het kabinet die wel geven?

Dat er al stukken lekken terwijl Kamerleden moeten wachten, is politiek misschien slordig maar juridisch niet automatisch een reden om de procedure overboord te gooien. Het kabinet kan de stukken eerder geven, maar zolang het advies van de Raad van State en het nader rapport ontbreken, is dat wel een onvolledig verhaal; dan krijg je vooral haast om de schijn van eerlijkheid te redden.

Weer wordt gedaan alsof “de Kamer” één blok is, terwijl Kamerleden met gelekte cijfers vaak al meer weten dan de rest. Geef dan alle fracties exact dezelfde versie, mét duidelijk aangegeven wat nog kan wijzigen; dat is transparanter dan dit jaarlijkse toneelstuk waarbij een paar journalisten de primeur krijgen en 150 Kamerleden op dinsdag een mapje mogen openmaken.

Het echte probleem is niet alleen wie de stukken eerder krijgt, maar dat lekken kennelijk onderdeel van het politieke spel zijn geworden. Wie lekt, beïnvloedt daarmee alvast de beeldvorming, terwijl de Kamer vervolgens vooral mag reageren op een verhaal dat door journalisten en fracties is ingekleurd. Maak daarom de sancties en herkomst van zulke lekken eens serieus onderwerp van debat; nu wordt vooral de boodschapper van de officiële procedure aangesproken.

Waarom moet een begroting eigenlijk een soort koningsgeheim blijven tot één vaste dinsdag, terwijl gezinnen en bedrijven wél ruim van tevoren hun financiële keuzes moeten maken?? Geef die stukken desnoods onder embargo aan álle Kamerleden, maar stop met dat toneel van plechtige onthulling en verontwaardiging achteraf!!! En als er nog wijzigingen komen, zet je dat er toch gewoon duidelijk bij, of kan de overheid soms alleen werken met verrassingen?!

Het verschil tussen “mag” en “moet” wordt hier wel erg makkelijk door elkaar gehaald. Artikel 68 geeft de Kamer recht op de informatie die zij nodig heeft, maar niet automatisch op elk intern concept vóór alle constitutionele stappen zijn afgerond. De betere oplossing lijkt me een vaste regel: zodra één journalist of fractie een inhoudelijk lek krijgt, krijgen alle Kamerfracties dezelfde versie onder embargo, met duidelijk aangegeven welke onderdelen nog kunnen wijzigen. Anders beloon je niet transparantie, maar gewoon degene die het beste kan lekken.

Het praktische probleem zit ook bij de uitvoering: gemeenten, uitvoerders en bedrijven moeten hun plannen maken op basis van die cijfers. Als de Kamer pas op Prinsjesdag alles krijgt en er daarna nog weken politiek gesteggel volgt, ontstaat vooral onzekerheid bij iedereen die de begroting moet uitvoeren. Geef desnoods eerder de hoofdlijnen, maar maak wel duidelijk wat nog niet definitief is.

ALS DE KAMER ZONDER STUKKE MOET STEMME IS DAT GEWOON VOOR SPEK EN BONEN, MAAR ALS ER NOG GEKNUTSELD WORD AAN DE CIJFERS KEN JE OOK NIET DOEN ALSOF HET DE DEFINITIEVE WAARHEID IS, ZET ALLE VERSIES ONLINE MET DATUM EN WIJZIGINGE ERBIJ DAN KEN IEDEREEN ZIEN WIE ER WEER AAN HEB ZITTEN ROMMELE!!!

Waarom zouden Kamerleden eigenlijk afhankelijk moeten zijn van lekken om hun controlerende taak te kunnen doen?? Als er vóór Prinsjesdag nog van alles kan veranderen, geef dan tenminste de rekenmodellen en onderliggende aannames vrij, zodat ze kunnen controleren waar die miljarden vandaan komen en niet alleen naar een mooi eindbedrag mogen kijken. Of is kritisch rekenen tegenwoordig ook staatsgeheim?!

Het gaat ook om uitvoerbaarheid: als de Kamer pas op Prinsjesdag beslist terwijl gemeenten en bedrijven daarna nog maanden op regels en bedragen wachten, ligt de boel bij de werkvloer stil; geheimhouding mag geen excuus worden voor slechte planning.

Hmm, zolang Prinsjesdag zelf vooral een ceremonieel moment is, snap ik die geheimzinnigheid nooit zo goed. Maar maak er dan geen lekkenwedstrijd van: zet de stukken gewoon op een vaste datum openbaar en accepteer dat de laatste details soms nog wijzigen.

Wat mij vooral stoort is dat dit elk jaar weer als een verrassing wordt gebracht. Plan gewoon een paar dagen waarop de stukken gecontroleerd en daarna tegelijk openbaar worden gemaakt, dan heb je dat gedoe met lekken en voorkennis ook een stuk minder.

Het wordt ook steeds lastiger om op zo’n vaste dag nog echt nieuws te brengen als de belangrijkste bedragen al dagen rondzingen. Maak desnoods de datum minder heilig en geef de Kamer de stukken zodra ze voldoende definitief zijn, want nu krijg je vooral gedoe over de verpakking.

De Kamer kan eisen wat ze wil, maar een begroting is pas bruikbaar als ook de dekking en juridische onderbouwing kloppen. Eerder lekken beloont vooral de partij met de beste lobby richting ambtenaren en journalisten; daar wordt de kiezer niet beter van.

Wat mij stoort is dat dit vooral als Haags ritueel wordt behandeld, terwijl wij buiten Den Haag gewoon moeten plannen. Een wijziging in belasting, energie of landbouwsubsidie werkt meteen door in contracten en investeringen. Geef tenminste de cijfers die vaststaan, anders worden vooral de mensen met goede contacten vooraf geholpen.

Het gaat allang niet meer alleen om die dinsdag, maar om wie bepaalt welk verhaal er alvast de wereld in wordt geholpen. Ik was zelf ook ooit zo dat ik dacht dat lekken gewoon slordigheid waren, maar na corona zie je hoe informatie wordt ingezet om draagvlak te kneden vóór er überhaupt debat is!!! Geef de Kamer niet alleen de cijfers, maar ook wie eraan heeft gesleuteld en welke aannames eronder liggen.