De overheid moet beter omgaan met soevereinen, zeggen onderzoekers: ‘Zie ze niet als wappie, maar als kanarie in de kolenmijn’

Een signaal zijn ze misschien wel, maar je hoeft niet elke onzin meteen als wijze waarschuwing te behandelen. Ik hoorde van een klant die bij de gemeente werkt dat er vooral veel tijd gaat zitten in eindeloze brieven en dreigementen; gewoon rustig luisteren waar het vastloopt, maar de wet blijft voor iedereen gelden natuurlijk.

Dat wantrouwen komt niet uit het niets, maar de overheid maakt het zichzelf ook wel erg makkelijk met digitale loketten, onbereikbare ambtenaren en besluiten waar geen normaal mens meer doorheen komt. Alleen is een kritische vraag nog geen vrijbrief om belasting, identificatie of schoolplicht aan je laars te lappen; bij KLM kon een passagier ook bezwaar hebben tegen de veiligheidsprocedure, maar zonder controle kwam hij gewoon niet aan boord. Luisteren dus, zeker, maar niet doen alsof iedere brief met een geboortetrust ineens beleidsadvies is.

Dat beeld van de kanarie is nuttig, maar er zit ook een risico in: wie zichzelf buiten de samenleving plaatst, krijgt ineens meer aandacht dan burgers die gewoon netjes bezwaar maken en nergens gehoor vinden. Dan wordt wantrouwen bijna een verdienmodel. De overheid moet toegankelijker en menselijker worden, zeker bij gezinnen en digitale dossiers, maar grenzen zijn óók een vorm van rechtsbescherming; anders wint degene met de langste dreigbrief het van de rest.