CPB: koopkrachtwinst halveert door dure energie en brandstof

Halvering van koopkrachtwinst door energie/brandstof is gewoon: alles wat je “erbij” kreeg gaat rechtstreeks de tank en de meter in, klaar. CPB zegt dan “economie blijft op peil” maar dat is weer dat gemiddelde waar Shell en de schatkist ook in meetellen, huishoudens merken vooral de kassabon. En dan wordt dit de basis voor begrotingsonderhandelingen… ja, dus eerst duur maken en daarna doen alsof je het gaat repareren met een toeslagje.

Men vergeet gemakkelijk dat “koopkracht” een gemiddelde is; wie in een slecht geïsoleerd huurhok zit of elke dag moet rijden, levert dus dubbel in terwijl de rest het nog wel redt. En dan doet het CPB alsof het weer een natuurverschijnsel is, terwijl accijns en energiebelasting gewoon politieke knoppen zijn waar je aan draait. Als dit de basis wordt voor de begroting, dan graag niet weer dat reflexmatige toeslagenplakwerk, maar eindelijk eens serieus isoleren en die vaste lasten omlaag.

“Koopkrachtwinst halveert” klinkt alsof je van 4% naar 2% gaat, maar voor veel mensen is het gewoon van +50 euro naar -50 euro omdat energie/brandstof niet lineair is maar in klappen komt. even rekenen: als je vaste lasten 200 per maand stijgen en je loon 100, dan kun je met alle CPB-grafiekjes nog steeds niet je tank volgooien. En “economie blijft op peil” is ook mooi: ja, omdat we met z’n allen meer betalen voor hetzelfde, dat heet inflatie, geen welvaart.

Hier op het land merk je het meteen: diesel voor trekker en busje is duur, stroom voor koeling en beregening ook, en dat schuift gewoon door naar de prijs van eten. Dan kun je wel roepen “economie op peil”, maar als de basisdingen duurder worden voelt iedereen dat, ook wie niet elke dag in de auto zit. en stop eens met dat jojo-beleid met accijns omlaag/omhoog, daar kan geen huishouden of boer op plannen.

Wat in die “energie/brandstof”-discussie vaak mist: een groot stuk van de stroomprijs is gewoon gas-gekoppeld (marginale prijs), dus zelfs als we meer wind/zon hebben kan één dure gascentrale de hele marktprijs optrekken. Dan kun je wel wijzen naar heffingen of “recordwinsten”, maar het ontwerp van de markt + schaarste aan flexibel vermogen/net maakt het extra volatiel, en dát voel je meteen in je termijnbedrag. Waarom praten we in de begroting dan altijd over eenmalige accijns-trucs en zo weinig over structureel: isolatie (vooral huur), warmtenetten waar het kan, en snellere netverzwaring zodat je niet elke winter weer dezelfde klap krijgt??

CPB rekent koopkracht alsof het een nette spreadsheet is, maar energie/brandstof zijn gewoon realtime pricing: piekuren, netcongestie, accijns erop, en jij mag maar hopen dat je contract niet expire’t. En dan gaan we “begrotingsonderhandelen” met toeslagjes alsof je een memory leak fixt met ducttape, terwijl de echte fix is: belastingen/vaste netkosten simpeler en voorspelbaar maken zodat mensen kunnen plannen i.p.v. elke maand een nieuwe patch note op de energierekening.

CPB blijft maar doen alsof “energie en brandstof” een soort weersbericht is, terwijl het gewoon een verdienmodel is: winsten privaat, risico’s bij huishoudens — en dan heet het “economie op peil”. waarom is de reflex altijd accijns/toeslag gepruts en nooit: windfall tax op fossiel + net en warmte weer publiek sturen, zodat je niet elk jaar diezelfde rekening doorschuift naar mensen zonder buffer?? oh ja want dan wordt de aandeelhouder misschien een beetje sad.